• Start
  • Wiadomości
  • Z Berlina do Gdańska. Historia pewnego autobusu piętrowego

Z Berlina do Gdańska. Historia pewnego autobusu piętrowego

Przez kilkanaście lat po wojnie po Gdańsku kursowały takie same autobusy piętrowe, jak w Berlinie i w obu miastach poszły “na żyletki” w tym samym czasie. Poza jednym, do którego zdjęcia dotarliśmy. Dzięki materiałom z archiwum Berlińskich Zakładów Komunikacyjnych (BVG) możemy też zajrzeć do wnętrza piętrusa Büssing D-38 i w roku 100-lecia komunikacji autobusowej w Gdańsku wyobrazić sobie, jak wyglądać mogły tutejsze egzemplarze.
18.11.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
czarno - białe zdjęcie piętrowego autobusu na wiadukcie drogowym, zza wiaduktu wychyla się duża ceglana budowla
Autobus Büssing D-38 na gdańskim Błędniku, 1949 rok
Fot. Marian "Ryś" Dobrzykowski/ zbiory Archiwum Państwowego w Gdańsku

Produkowany na potrzeby Berlina

Zdjęcie autorstwa Mariana “Rysia” Dobrzykowskiego z 1949 roku przedstawiające piętrowy autobus na Błędniku zna prawdopodobnie każdy miłośnik komunikacji miejskiej w Gdańsku. Piętrus ten to autobus Büssing D-38, który produkowany był w Niemczech przed i podczas II wojny światowej na potrzeby Berlina, gdzie pojazdy takie kursowały od 1938 roku. 

W ostatnich miesiącach wojny po flotę komunikacji miejskiej sięgnął Wehrmacht. Prawdopodobnie właśnie z wojskiem trzy takie autobusy trafiły do Gdańska - a przynajmniej tyle egzemplarzy, po gruntownym remoncie w warsztatach Międzykomunalnych Zakładów Komunikacyjnych Gdańsk-Gdynia (od 1949 roku Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Gdańsk-Gdynia), zasiliło powojenną flotę autobusową.

Powrót Solarisa. Prezentacja nowych autobusów elektrycznych

zabytkowy jasny autobus z boku, zdjęcie czarno - białe, w tle kilkupiętrowy budynek, za autobusem - magazyn z dużymi drzwiami
I taki sam autobus - również w 1949 roku, ale w jasnych barwach - w Berlinie
Fot. BVG Historisches-Archiv

Piętrowa “SKM-emka”

Na fotografii z Błędnika na burcie górnego pokładu pojazdu odcyfrować można treść reklamy zakładów szklarskich braci Thom z Gdyni. I nic dziwnego, że gdyńska firma wykupiła przestrzeń reklamowa, bowiem zanim w 1953 roku regularne kursy rozpoczęła dzisiejsza SKM Trójmiasto, piętrusy obsługiwały przede wszystkim trasę Gdańsk - Gdynia, czyli linię “A”.  

Później przesunięto je na linie lokalne. W Gdańsku łączyły centrum ze starym Chełmem, Suchaninem, czy Brętowem. W Gdyni zaś dowoziły robotników do stoczni i portu (m.in. linia 105).

Kres eksploatacji Büssingów D-38 w Gdańsku nastąpił z początkiem lat 60-tych. Zniknęły bez śladu.

Kierowca Roku GAiT 2026. Kto najlepiej prowadzi autobus w Gdańsku?

Autobus po obu stronach muru

Berliński tabor autobusowy tak jak miasto, które obsługiwał, został podzielony i piętrusy kursowały po obu stronach muru.

Podobnie jak Gdańskie Autobusy i Tramwaje, Berlińskie Zakłady Komunikacyjne (BVG, Berliner Verkehrsbetriebe) starały się zachować dla potomnych choć część wycofywanego, zabytkowego taboru. I tak do dziś ostał się jedyny Büssing D-38 - o numerze bocznym 307, który ma za sobą bogatą historię.

kolorowe zdjęcie piętrowego autobusu, karoseria kremowa, na piętrze czerwona reklama na całej długości burty, napis wir tragen salamander . W tle hala zajezdni, napis na ścianie Halle 3
Ten ocalały - Büssing D-38 o numerze bocznym 307. Obecnie w kolekcji Niemieckiego Muzeum Techniki, pocztówka ze zdjęcia wykonanego w 1985 roku
Fot. BVG Historisches-Archiv

Dzisiejszy unikat po raz pierwszy wyjechał na miasto w 1939 roku, woził pasażerów do ostatecznego wycofania serii w 1958 roku, a następnie zasilił historyczną kolekcję. Wówczas przywrócono mu pierwotne kremowo - żółte malowanie z autentycznymi tablicami kierunkowymi linii A16 (Breitenbachplatz) i oryginalnymi emaliowanymi reklamami znanej wytwórni obuwia.

czarno - białe zdjęcie opisywanego już wcześniej autobusu
Rok 1954 i znów ocalały "rodzynek": Büssing D-38 - o numerze bocznym 307
Fot. BVG Historisches-Archiv

Büssing D-38 w berlińskim muzeum

BVG co roku organizowało dzień otwarty, zapraszając fanów zabytkowych pojazdów do hal, w których były przechowywane. 

- Ta tradycja niestety od kilku lat nie może być kontynuowana z powodu złego stanu technicznego hal - mówi dr Tiziana Zugaro z Niemieckiego Muzeum Techniki w Berlinie, które przejęło zabytkową flotę od BVG razem z obiektem, w którym jest przechowywana. - Tak często jak się da, pokazujemy eksponaty z tej kolekcji na naszej wystawie stałej, na wystawach czasowych i podczas wydarzeń. 

BVG przekazało pod skrzydła muzeum zabytkową flotę, ale wciąż posiada wiele historycznych zdjęć. Po kontakcie z archiwum BVG, nie tylko otrzymaliśmy zdjęcie sylwetki ostatniego ocalałego modelu Büssing D-38, ale jeszcze zdjęcia innych egzemplarzy piętrusa.

czarno białe zdjęcie zabytkowego autobusu na ulicy
Berlin, rok 1949. Jeden z pierwszych wyremontowanych po zniszczeniach wojennych egzemplarzy Büssing D-38. To właśnie jego wnętrze uwieczniono na zdjęciach
Fot. BVG Historisches-Archiv
czarno białe zdjęcie wnętrza autobusu, siedzenia, w tle kierownica
Dolny pokład autobusu Büssing D-38, 1949 rok
Fot. BVG Historisches-Archiv
czarno białe zdjęcia górnego pokładu autobusu, puste siedzenia
I górny pokład tego samego piętrusa
Fot. BVG Historisches-Archiv
tył autobusu
Tylne wyjście, służące do wysiadania
Fot. BVG Historisches-Archiv

Zdjęcia wnętrza autobusu Büssing D-38 powstały w 1949 roku, w jednym z pierwszych wyremontowanych po zniszczeniach wojennych egzemplarzy.

Źródła informacji: www.berliner-verkehrsseiten.de; www.zkmgdynia.pl; berlin.museum-digital.de