50 lat Działu Teatralnego Muzeum Narodowego w Gdańsku
Dział Teatralny powstał w 1976 roku z inicjatywy scenografów, którzy zabiegali o stworzenie miejsca gromadzącego ich twórczość.
Jest jedną z kilku placówek w Polsce dokumentujących historię polskiego teatru i jedynym działem teatralnym przy Muzeum Narodowym. Gromadzi obiekty, dzięki którym można odtworzyć ulotne dzieło teatralne – projekty dekoracji, kostiumów, makiety, programy teatralne, plakaty, afisze, zdjęcia, a także kostiumy i lalki.
Dotychczas dział zrealizował ponad 60 wystaw poświęconych m.in. wybitnym postaciom polskiego teatru jak Konrad Swinarski, Marian Kołodziej czy Andrzej Wajda, a także zasłużonym artystom związanym z teatrem na Pomorzu – Alemu Bunschowi, Jadwidze Pożakowskiej czy Tadeuszowi Linkowi.
Kontynuując te tradycje, z okazji 50-lecia kuratorzy z Działu Teatralnego – Wiktoria Formella i Kacper Nadolski we współpracy ze scenografem Przemysławem Klonowskim – przygotowali inspirowaną twórczością scenografki Zofii de Ines i Teatru Ekspresji Wojciecha Misiury wystawę poświęconą crossdressingowi w teatrze i sztuce. To konfrontacja kostiumów Zofii de Ines z dziełami współczesnych artystów reprezentujących różne podejścia do cielesności, dragu i autokreacji. Przyglądając się sztuce kampowej, queerowej, traktującej o ciele i jego ideałach, wystawa zachęca do refleksji nad społeczną i artystyczną rolą kostiumu.
Wyrafinowane kostiumy Zofii de Ines
Kariera Zofii de Ines jako kostiumografki zaczęła się rok przed powstaniem Działu Teatralnego, a jej debiutancką realizacją były kostiumy do „Białego małżeństwa” Tadeusza Różewicza w reżyserii Kazimierza Brauna w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu.
Już wtedy widać było charakterystyczne dla Zofii de Ines wyrafinowanie i bogactwo formy. Inspirując się modą i historią ubioru, tworzyła własne interpretacje postaci, korzystając zarówno ze stylizacji, jak i dekonstrukcji krojów.
Rusza nabór do Gdańskiej Kolekcji Sztuki Współczesnej 2026
„Idole perwersji” i nowy rozdział w historii teatru
W 1991 roku z założonym w Gdańsku przez choreografa i tancerza Wojciecha Misiurę Teatrem Ekspresji stworzyła spektakl „Idole perwersji” – widowisko sceniczne usytuowane pomiędzy spektaklem teatralnym a performatywnym pokazem mody.
– Do swojego teatru Misiuro wybierał mężczyzn o atletycznej, wysportowanej sylwetce odpowiadającej antycznemu kanonowi piękna utrwalonemu w klasycznej greckiej rzeźbie. Ich muskulatura ożywała na scenie, a niemal nagie, perfekcyjne ciała budowały charakterystyczny dla Teatru Ekspresji kult fizyczności – opowiedział kurator Kacper Nadolski.
Jak podkreślił kurator, współpraca choreografa i tancerza z kostiumografką otworzyła ciekawy rozdział w historii teatru.
– Do „Idoli perwersji” dawne kostiumy de Ines wyciągnięto z magazynów i pozbawiono pierwotnego kontekstu. Wkładając je na siebie, aktorzy Teatru Ekspresji nie odgrywali dawnych ról, przeciwnie – nadawali kostiumom nowe znaczenia. W wielu scenach mężczyźni występowali w strojach kobiecych, a kobiety w męskich. Crossdressing nie miał na celu prowokacji, lecz podjęcie dyskusji o stereotypach dotyczących płci. Spektakl w typowy dla Teatru Ekspresji sposób eksploatował cielesność aktorów i aktorek, poddając je groteskowej erotyzacji. Ciała tancerzy dzięki kostiumom stawały się na scenie obiektami pożądania, a ich indywidualne kreacje nastawione były na płciową transgresję. Współpraca Misiury i de Ines otworzyła ciekawy rozdział w historii teatru, wyznaczając nową ścieżkę eksponowania ciała, a kostiumowi funkcję tworzenia nowych znaczeń – dodał.
„Idole perwersji” zyskały uznanie publiczności i krytyków, dzięki czemu były prezentowane w całej Polsce. Wybrane fragmenty spektaklu wyreżyserowano jako działania performatywne, które uświetniły ówczesne wydarzenia artystyczne, jak m.in. „Bal na gruzach” – pierwszy w historii bal w sopockim Sfinksie w 1991 roku.
Co zobaczymy na wystawie?
Na wystawie poza kostiumami Zofii de Ines znajdą się dzieła współczesnych artystów z kolekcji Muzeum Narodowego w Gdańsku i spoza niej. Poza fotografiami Ewy Grabowskiej, Stefana Okołowicza, Marka Gardulskiego i Wojciecha Plewińskiego będzie można zobaczyć wideo Katarzyny Kozyry, obrazy Karola Radziszewskiego i Sasy Lubińskiej, rzeźby Swietłany Zerling, Marii Teresy Kuczyńskiej, Katarzyny Lipeckiej i Anny Strzelczyk, a także obiekt olfaktoryczny Magdaleny Beyer.
– Liczymy na to, że wystawa zainteresuje nie tylko środowiska związane z teatrem, tańcem i sztukami performatywnymi, a także projektantów, krytyków i pasjonatów mody. Ważnym gronem odbiorców będą również osoby związane z kulturą queer oraz społeczność LGBT+, dla której tematyka crossdressingu, dragu, płynności cielesnej i performatywności płci ma szczególne znaczenie – dodała kuratorka Wiktoria Formella.
Wernisaż odbędzie się w sobotę 13 czerwca o godz. 18:00 w Oddziale Sztuki Nowoczesnej (Pałac Opatów) przy ul. Cystersów 18.
Stypendia kulturalne wręczone. Wsparcie otrzymało 60 artystów
