Co jest utopią?
Czy kiedy rozpada się wokół nas świat, przestajemy marzyć o innym? Czy idealizujemy to, co utraciliśmy? Czy nowy, wspaniały świat jest tym “lepszym” czy utopią? I wreszcie, jeśli utopia nie jest miejscem, to czym?
Intymne, osobiste odpowiedzi na te pytania daje trwająca szczególna wystawa w gdańskim Muzeum Narodowym. “Utopia” amerykańsko-austriackiego duetu Sarah Cooper Niny Gorfer to wielowarstwowa opowieść o tożsamości, pamięci i ludzkim doświadczeniu. To historie 11 kobiet, migrantek, które z różnych powodów znalazły w Szwecji bezpieczną przystań. W wielu przypadkach miejsce, które mogą nazywać domem.
Syn Papcia Chmiela w Gdańsku. Wydał nową księgę Tytusa, Romka i A’Tomka
Bohaterki pochodzą z Nigerii, Kenii, Somalii, Erytrei, Syrii, Libanu, Afganistanu, Iraku (Kurdystanu) i Iranu. Część z nich przybyła do Szwecji podczas fali migracyjnej w latach 2015–2016, inne urodziły się tam w rodzinach migrantów. Część z nich uciekła z rodzinnego kraju ogarniętego wojną, część znalazła w sobie odwagę, by zawalczyć o siebie i lepsze jutro.
Intymność wystawy
Młode kobiety przedstawione są przez artystki w monumentalnych, drobiazgowych kompozycjach, przywodzących na myśl ikonografię historyczną i mitologiczną. Tak naprawdę jednak to bardzo intymne portrety. Bohaterkom towarzyszą przedmioty o osobistym znaczeniu, takie jak pierścionek, naszyjnik, książka, notatki, czy szal babci. Z każdym wiąże się też osobista opowieść. I tej bohaterki, która urodziła się w rodzinie migrantów i rodzinny kraj jest jej obcy, i tej, która nie poznaje zburzonej ojczyzny, i tej, która odnalazła się w nowej rzeczywistości, nie oglądając się wstecz.
Każdą z tych historii opowiadają detale: szal, książka, wieczne pióro, element tradycyjnego stroju, niezwykle osobiste przedmioty. “Zatopione” w fantazyjnych kolorach i egzotycznej roślinności uderzają najbardziej. I mówią: utopia to nie miejsce - to indywidualne wyobrażenie. Nie ucieczka, ale często fundament tożsamości, zbudowany na tych pozornie “zwykłych” detalach. Fundament, na którym każda z nich (matka, artystka, pielęgniarka) budowała nowy rozdział życia i postrzeganie dzisiejszego świata.
Opowieść Cooper i Gorfert to czułe spojrzenie na każdą z tych opowieści. Obie artystki wiedzą, czego w tych historiach szukać i jak umiejętnie to pokazać. Artystki pod pewnymi względami są migrantkami - żadna z nich nie jest rodowitą Szwedką. Być może dlatego tak trafnie potrafią przekazać o próbie odnalezienia i zrozumienia własnej tożsamości - bohaterek i odbiorców, z którymi artystki zderzają swoje prace.
Donośny głos migrantek
Spotkanie z tą wystawą to oczywiście - doświadczenie artystyczne, ale także impuls do refleksji. Na przykład pogłębionej o poezję Aminy Elmi, duńskiej poetki somalijskiego pochodzenia - tegorocznej Europejskiej Poetki Wolności. Elmi w swojej twórczości daje świadectwo losu nieakceptowanej i wykluczonej imigrantki, która pragnie w Europie znaleźć swój dom i wziąć za niego odpowiedzialność. Zbuntowana przystawia nam zwierciadło, a jednocześnie wyciąga rękę, otwierając drogę do wspólnego życia i wspólnej walki. Także do miłości wolnej od obyczajowej przemocy, czego świadectwem są jej piękne i czyste w swym liryzmie erotyki. Poruszające wiersze Aminy Elmi to gniewny i zarazem pełen empatii głos globalnej większości zamieszkującej Europy. Tom “Z całą miłością” można nabyć w księgarni Instytutu Kultury Miejskiej.
“Kawaler srebrnej róży”. Komedia dla wytrwałych
“Utopię” można zobaczyć w Zielonej Bramie do 31 października. Muzeum można odwiedzać od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-17:00. Bilety: 25 zł i 20 zł (ulgowy). Szczegóły pod tym adresem.
