Od lewej: Przemysław Ruchlewski - zastępca dyrektora Europejskiego Centrum Solidarności, Magdalena Mistat - p.o. dyrektora Europejskiego Centrum Solidarności, Łukasz Świacki - radny miasta Gdańska, Aleksandra Dulkiewicz - prezydent Gdańska, Krystyna Janiszewska-Stryszak - autorka znaku "Grudzień'70", Mariusz Bykowski - prezes Spółdzielni Mieszkaniowej „Morena”, Marek Wilkowski - założyciel i autor bloga „Piecki-Migowo Historia”
fot. Grzegorz Mehring/ www.gdansk.pl
Z wnioskiem o upamiętnienie artystki zwrócili się Łukasz Świacki, radny miasta Gdańska i Marek Wilkowski, założyciel i autor bloga „Piecki-Migowo Historia”.
- Bardzo dziękuję zarządowi Spółdzielni Mieszkaniowej „Morena” za otwartość na realizację takich prospołecznych projektów. Bo wszak spółdzielnia to nie tylko dbałość o jakość budynków i infrastruktury, ale także też zapewnienie warunków do tworzenia więzi i budowania tożsamości - powiedział Łukasz Świacki.
Jak zrodził się słynny znak?
Obecna na uroczystości Krystyna Janiszewska-Stryszak wyjaśniła, że znak graficzny Grudnia'70 powstał na pierwszym piętrze, w klatce A, budynku przy ul. Marusarzówny 7. A ściślej rzecz biorąc - w kuchni mieszkania.
Znak Grudnia'70 na fasadzie Europejskiego Centrum Solidarności
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
- Były to dawne czasy, kiedy faceci chodzili na polowanie, a kobiety zajmowały się dziećmi. Ja wtedy miałam małą córeczkę Ewę, która jest z nami dziś i jest dorosłą kobietą. Był to początek grudnia roku 1980. Przyszło do nas dwóch kolegów ze studiów, artystów. Był mój ówczesny mąż, Jurek Janiszewski. Kupili sobie buteleczkę winka. Wypili po lampce i wzięli się do roboty. Siedzieli w pokoju, a właściwie w małej pracowni, z tyłu mieszkania. A mnie popędzili do kuchni: "Zrobisz nam kanapki, a my tutaj wymyślimy może plakat, a może logo, może coś innego". Super sprawa - opowiadała zebranym Krystyna Janiszewska-Stryszak.
Krystyna Janiszewska-Stryszak obecnie mieszka na granicy Sopotu i Gdyni i nadal jest aktywna zawodowo
fot. Grzegorz Mehring/ www.gdansk.pl
Wyjaśniła, że w szufladzie w kuchni zawsze trzymała coś do rysowania: tusz, pędzelek, ołówek lub długopis.
- I robiąc te kanapki wpadł mi do głowy pomysł. Wzięłam szybko, myk-myk i naszkicowałam. Potem zaniosłam na tacy kanapki wraz z tą kartką chłopakom artystom. Zobaczyli to gotowe logo i mówią: "O cholera, to po co my tu jesteśmy?". Wypili całą resztę wina i poszli - wspominała artystka.
Sejm uchwalił jednogłośnie Dni Pamięci Grudnia 1970
Tego samego dnia jednak bardzo źle się poczuła. Jej mąż pobiegł do pobliskiej budki telefonicznej, aby zadzwonić po pogotowie.
- Przyjechała karetka z panią Jolą Kieturakis, która wówczas była na stażu. Stwierdziła, że trzeba mnie zawieźć do szpitala, bo jestem w beznadziejnym stanie (w wywiadzie w grudniu 2020 r. dla jubileuszowej gazety ECS "Gdańsk Pamięta" artystka powiedziała, że było to zapalenie otrzewnej - przyp. red.) - mówiła Krystyna Janiszewska-Stryszak.
Flaga z symbolem Grudnia'80 wśród narodowych flag
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
W międzyczasie, Jerzy Janiszewski (artysta, który mieszka dziś w Hiszpanii, jest autorem znanego logo Solidarność - przyp. red.) dokończył projekt, powiększył go do formy plakatu i podpisał jako autora “Krystyna Janiszewska”.
- Kiedy następnego dnia odwiedził mnie w szpitalu, to mnie całą noc śnił się ten krzyż. I powiedziałam Jurkowi, żeby szybko zniszczył to logo, bo jest to krzyż na mój grób. Ale niestety było już za późno, bo plakat był już w druku. Ktoś inny wyprodukował nawet małe badge do klapy. No i musiałam się z tym faktem pogodzić - wyznała Krystyna Janiszewska-Stryszak.
Znak kojarzony w całej Polsce
Podczas uroczystości graficzka podarowała prezydent Gdańska Aleksandrze Dulkiewicz oryginalny plakat ze znakiem Grudzień'70 oraz afisz zapraszający na uroczystość odsłonięcia Pomnika Poległych Stoczniowców w Gdańsku 13 grudnia 1980 r.
Odbudowywał i malował Gdańsk. Tablica pamięci Ignacego Klukowskiego
- Grudzień'70 to znak pełen bólu, który jest właściwie własnością nas wszystkich. Myślę, że nie ma dzisiaj żadnej osoby w Polsce, która tego znaku by nie znała. Dlatego z całego serca, w imieniu wspólnoty gdańskiej, ale także wspólnoty narodowej, bardzo pani za ten znak dziękuję - powiedziała Aleksandra Dulkiewicz.
Krystyna Janiszewska-Stryszak wręcza prezydent Gdańska Aleksandrze Dulkiewicz tubę zawierającą oryginalny plakat ze znakiem Grudzień'70 oraz afisz o uroczystości odsłonięcia Pomnika Poległych Stoczniowców. Te bezcenne pamiątki zostaną prawdopodobnie przekazane do zbiorów Muzeum Gdańska
fot. Grzegorz Mehring/ www.gdansk.pl
Jak podkreśliła, historia graficzki pokazuje też wciąż niedocenioną rolę kobiet w najnowszej historii kraju. - Pani Krystyna Janiszewska-Stryszak jest jedną z tych kobiet, która swoją pracą i talentem walnie przyczyniła się do tego, że dzisiaj Polska jest wolnym i demokratycznym krajem - zaznaczyła prezydent Gdańska.
- To jest też opowieść o pani, wówczas młodej studentce Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych, dzisiejszej Akademii Sztuk Pięknych, która uważała, że trzeba jakoś oddać hołd tym, którzy oddali własne życie na ulicach Gdańska i Gdyni, gdzie pani wówczas wówczas mieszkała. Grudzień'70 Pamiętamy to jest znak ku przestrodze - dodała Aleksandra Dulkiewicz.
Pamiątkowe zdjęcie uczestników uroczystości pod blokiem przy Marusarzówny 7
fot. Grzegorz Mehring/ www.gdansk.pl
Głos podczas uroczystości zabrała też m.in. Magdalena Mistat, p.o. dyrektora Europejskiego Centrum Solidarności.
- Europejskie Centrum Solidarności ma w pani wielką przyjaciółkę. Za każdym razem, kiedy potrzebujemy znaku, pani go udostępnia od razu. Nie trzeba prosić, nie trzeba długo czekać na odpowiedź. Ta postawa patriotyczna, solidarnościowa i wspólnotowa zawsze jest między nami - powiedziała.
Przypomniała jednocześnie, że m.in. z inicjatywy ECS w 2025 r. Sejm przyjął uchwałę ustanawiającą Dni Pamięci Grudnia 1970.
ZOBACZ GALERIĘ ZDJĘĆ Z ODSŁONIĘCIA PAMIĄTKOWEJ TABLICY:
W uroczystości uczestniczyli m.in. pisarz Stefan Chwin wraz z małżonką Krystyną - znajomymi bohaterki uroczystości z dzielnicy, dawny działacz opozycji antykomunistycznej i "Solidarności" Jerzy Borowczak oraz radni miasta Gdańska: Anna Golędzinowska i Piotr Gierszewski.
Antoni Michna, przedwojenny dyrektor szkoły, upamiętniony w Letnicy
Krystyna Janiszewska-Stryszak urodziła się w 1951 r. w Gdyni. W bloku przy ul. Marusarzówny 7 mieszkała przez trzy lata.
