Nie ma bezpiecznej nikotyny
Eksperci alarmują, że e-papierosy, tytoń podgrzewany czy saszetki nikotynowe są często przedstawiane jako bezpieczniejsza alternatywa dla papierosów. Tymczasem WHO podkreśla jasno: wszystkie produkty nikotynowe są szkodliwe i uzależniające.
– Wszyscy wiemy, że palenie szkodzi. Natomiast wokół nowych produktów nikotynowych wciąż funkcjonuje wiele mitów. Atrakcyjne opakowania, słodkie smaki i agresywny marketing sprawiają, że szczególnie młode osoby postrzegają je jako nieszkodliwe. To nieprawda. Wszystkie produkty nikotynowe zawierają uzależniającą nikotynę i stanowią realne zagrożenie dla zdrowia – podkreśla prof. Łukasz Balwicki, kierownik Centrum Profilaktyki Nikotynowej UCK i jednocześnie konsultant krajowy w dziedzinie zdrowia publicznego.
Nowo powstałe Centrum Profilaktyki Nikotynowej w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Gdańsku to rozszerzenie dotychczasowej działalności poradni antynikotynowej. Zmiana nazwy i charakteru placówki odzwierciedla nowe wyzwania zdrowotne związane z dynamicznym wzrostem popularności nowoczesnych wyrobów nikotynowych, szczególnie wśród młodzieży i młodych dorosłych.
Centrum oferuje kompleksową, bezpłatną pomoc dla osób uzależnionych od wszystkich form nikotyny — zarówno tradycyjnych papierosów, jak i e-papierosów, tytoniu podgrzewanego czy saszetek nikotynowych. Z pomocy mogą korzystać osoby od 16. roku życia.
POSŁUCHAJ NASZEJ ROZMOWY Z PROFESOREM ŁUKASZEM BALWICKIM:
Bezcenne wsparcie psychologa
Pacjenci objęci są wielospecjalistyczną opieką obejmującą konsultacje lekarskie, kwalifikację do leczenia farmakologicznego oraz przygotowanie indywidualnego planu terapii. Jak informuje Wioleta Wójcik z UCK, szczególnym wyróżnikiem Centrum w skali kraju jest wsparcie psychologa, który prowadzi poradnictwo behawioralne pomagające zrozumieć mechanizmy uzależnienia, wzmocnić motywację i przygotować się do procesu wychodzenia z nałogu. Pacjenci mogą uczestniczyć nawet w cyklu 10 spotkań psychologicznych.
– Rzucanie palenia to proces. Wiemy, że wiele osób potrzebuje czasu, wsparcia i kilku prób. Dlatego nie oceniamy pacjentów, ale pomagamy im krok po kroku odzyskać kontrolę nad swoim zdrowiem. Najskuteczniejsze podejście łączy wsparcie behawioralne z odpowiednio dobranym leczeniem farmakologicznym, a pomoc specjalisty znacząco zwiększa szanse na trwałe zerwanie z nałogiem – zaznacza prof. Balwicki.
Dodatkowe ręce dla mamy i taty, gdyż rodzicielstwo jest wyzwaniem
Nowatorski system wewnętrznej rekrutacji pacjentów
Wioleta Wójcik podkreśla, że nowatorskim rozwiązaniem wdrożonym w UCK jest również pierwszy w Polsce system wewnętrznej rekrutacji pacjentów do Centrum Profilaktyki Nikotynowej. Podczas wizyt w szpitalu pacjenci pytani są o korzystanie z wyrobów nikotynowych i o gotowość do podjęcia leczenia. Osoby zainteresowane pomocą trafiają do specjalnego systemu, a następnie kontaktuje się z nimi call center, które pomaga umówić pierwszą wizytę.
– To rozwiązanie pozwala nam aktywnie docierać do osób, które często same nie zdecydowałyby się na zgłoszenie do poradni. Chcemy maksymalnie ułatwić pacjentom pierwszy krok – mówi prof. Balwicki.
Centrum Profilaktyki Nikotynowej UCK jest także członkiem Global Network for Tobacco Free Healthcare Services (GNTH), międzynarodowej sieci zrzeszającej placówki ochrony zdrowia zaangażowane w walkę z uzależnieniem od nikotyny i promocję środowiska wolnego od tytoniu.
Gdańsk gospodarzem europejskiego kongresu poświęconego nadciśnieniu tętniczemu
Edukacja w Dzień bez Tytoniu
W ramach obchodów Światowego Dnia bez Tytoniu w UCK edukowano pacjentów nie tylko na temat szkodliwości wyrobów tytoniowych, lecz także na temat mechanizmów marketingowych stosowanych przez przemysł tytoniowy i nikotynowy. Jak podkreśla Julia Nowicka-Janik, doktorantka Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego i pracownik Centrum Profilaktyki Nikotynowej UCK, nowe produkty nikotynowe są projektowane tak, by przyciągać młodych ludzi.
– Kolorowe opakowania, smaki przypominające słodycze czy atrakcyjny wygląd produktów mają budować fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Chcemy pokazywać młodym osobom, że jest to świadoma strategia marketingowa przemysłu nikotynowego i że te produkty również są szkodliwe – podkreśla.
Specjaliści przypominają, że uzależnienie od nikotyny jest chorobą, którą można skutecznie leczyć, a odpowiednio dobrana terapia znacząco zwiększa szanse na sukces.
E-papieros to nie jest „niewinna para wodna”
Negatywny wpływ mogą mieć nie tylko tradycyjne papierosy, ale również same e-liquidy oraz aerozol z e-papierosów – nawet w przypadku produktów niezawierających nikotyny.
Wbrew obiegowym opiniom aerozol z e-papierosów nie jest jedynie parą wodną. Może zawierać wiele substancji szkodliwych dla zdrowia, w tym:
- nikotynę,
- metale ciężkie,
- formaldehyd,
- aldehyd octowy,
- substancje drażniące drogi oddechowe,
- ultradrobne cząstki mogące przenikać do płuc.
Specjaliści podkreślają, że szczególnie niebezpieczne są produkty niewiadomego pochodzenia oraz jednorazowe e-papierosy o bardzo wysokim stężeniu nikotyny. Wiele z nich zawiera ilość nikotyny odpowiadającą nawet kilku paczkom tradycyjnych papierosów.
Nie tylko uzależnienie – skutki używania e-papierosów
Badania wskazują, że używanie e-papierosów może prowadzić do:
- uzależnienia,
- problemów z koncentracją i pamięcią,
- zaburzeń nastroju,
- przewlekłych problemów oddechowych,
- zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.
Eksperci zwracają również uwagę na ryzyko uszkodzeń płuc związanych z inhalacją substancji chemicznych zawartych w płynach do e-papierosów.
Mniej oczywiste ryzyka palenia
Istnieją także mniej oczywiste konsekwencje palenia, takie jak impotencja, pogorszenie kondycji skóry czy szybsze starzenie organizmu. Zarówno tradycyjne papierosy, jak i e-papierosy mogą obniżać też płodność kobiet i mężczyzn. Badania pokazują, że palenie może prowadzić m.in. do pogorszenia jakości nasienia, obniżenia liczby i ruchliwości plemników oraz uszkodzeń DNA komórek rozrodczych, a u kobiet może zaburzać gospodarkę hormonalną, wpływać na cykl menstruacyjny oraz utrudniać zajście w ciążę.
Smakowe produkty zachęcają najmłodszych
Jednym z najpoważniejszych problemów jest atrakcyjna forma nowych produktów nikotynowych. Smaki owocowe, deserowe czy cukierkowe, kolorowe opakowania oraz intensywna promocja w mediach społecznościowych sprawiają, że produkty te są szczególnie atrakcyjne dla dzieci i nastolatków.
Analiza rozpowszechniania i czynników związanych z używaniem wybranych substancji uzależniających w Polskiej populacji - NIKO - Raport z badania jakościowego - Aktualności Agencja Badań Medycznych wskazuje, że młodzi ludzie najczęściej sięgają po e-papierosy z ciekawości, pod wpływem rówieśników oraz ze względu na atrakcyjne smaki i brak charakterystycznego zapachu dymu tytoniowego.
Badania pokazują, że e-papierosy coraz częściej stają się pierwszym kontaktem młodzieży z nikotyną. Odsetek nastolatków rozpoczynających inicjację nikotynową właśnie od e-papierosa wzrósł w Polsce z 18 proc. do 30 proc. w ciągu kilku lat.
Coraz większe obawy ekspertów budzą także produkty przypominające słodycze – lizaki, cukierki czy saszetki nikotynowe o smakach owocowych i mentolowych. Tego typu wyroby mogą obniżać czujność dzieci i młodzieży oraz oswajać ich z używaniem nikotyny już od najmłodszych lat.
Profilaktyka zaczyna się od rozmowy
Specjaliści podkreślają, że skuteczna profilaktyka nikotynowa nie może opierać się wyłącznie na straszeniu konsekwencjami zdrowotnymi. Kluczowe znaczenie mają:
- budowanie świadomości,
- rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem i presją grupy,
- edukacja dotycząca manipulacji marketingowej,
- wzmacnianie kompetencji rodziców i nauczycieli.
Ważne jest również, aby dorośli potrafili rozpoznawać nowe produkty nikotynowe. Wiele jednorazowych e-papierosów czy saszetek nikotynowych wygląda niepozornie i może być trudnych do odróżnienia od gadżetów lub produktów spożywczych.
Światowy Dzień Bez Tytoniu to okazja, aby przypomnieć, że uzależnienie od nikotyny obecnie może zaczynać się od kolorowego e-papierosa, saszetki smakowej czy produktu przypominającego słodycze. Dlatego tak ważna jest profilaktyka oparta na rzetelnej wiedzy i wczesnej edukacji zdrowotnej.
Miasto Gdańsk wspiera budowanie świadomości na temat zagrożeń związanych z zażywaniem wyrobów nikotynowych m.in. w ramach dofinansowania kampanii profilaktyczno-edukacyjnej skierowanej do szkół ponadpodstawowych w Gdańsku „WWW: wdech-wydech-wybór. Szkoły wolne od nikotyny i energetyków”, realizowanej przez Fundację Mango.
Działania te wpisują się w cele Strategii Rozwoju Miasta Gdańsk 2030 Plus, w szczególności w obszar zdrowia publicznego, profilaktyki i wspierania młodych Gdańszczanek i Gdańszczan w podejmowaniu świadomych wyborów.
