Poszanowanie autonomii człowieka
„Gdański Plan Deinstytucjonalizacji Usług Społecznych do 2030 roku” jest formalną odpowiedzią na potrzebę podjęcia systemowych działań w zakresie wdrażania, rozbudowywania i wzmacniania usług środowiskowych świadczonych na poziomie lokalnych społeczności, których dostępność wpłynie na zmniejszenie konieczności zapewniania całodobowej opieki instytucjonalnej. Został on przyjęty Zarządzeniem nr 486/26 Prezydenta Miasta Gdańska. Chodzi o zapewnienie wsparcia odpowiadającego indywidualnym potrzebom, zasobom i możliwościom osoby, w poszanowaniu jej godności i autonomii.
- Gdańsk konsekwentnie buduje system wsparcia, który stawia człowieka w centrum - jego godność, niezależność i prawo do życia w swojej społeczności - mówi Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska. - Przyjęty Plan to nie tylko dokument strategiczny, ale przede wszystkim zobowiązanie do tego, by każda mieszkanka i każdy mieszkaniec mogli liczyć na pomoc dopasowaną do swoich potrzeb – blisko domu, blisko ludzi i z poszanowaniem ich autonomii.
Dlatego celem głównym jest „Włączanie społeczne oraz tworzenie warunków do długiego, niezależnego życia mieszkanek i mieszkańców”. Chodzi zwłaszcza o wsparcie dla rodzin i dzieci, w tym przebywających w pieczy zastępczej, dla osób starszych, osób z niepełnosprawnościami, mieszkańców w kryzysie zdrowia psychicznego oraz dla osób w bezdomności. Przyjęcie Planu to kluczowe działanie wynikające z Gdańskiej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych do 2030 roku oraz dokumentu Gdańsk Programy Rozwoju 2030.
Niezależne życie i zabezpieczenie społeczne
Do opracowania Planu powołany został zespół, składający się z 11 podmiotów: instytucji samorządowych i organizacji pozarządowych. Ich przedstawiciele wypracowali rozwiązania podczas 13 spotkań.
Od września 2024 roku do listopada 2025 roku zespół przeprowadził następujące działania:
- inwentaryzacja zasobów usług społecznych;
- diagnoza oraz analiza potrzeb w zakresie usług społecznych dla: rodzin i dzieci, w tym przebywających w pieczy zastępczej, osób starszych, osób z niepełnosprawnościami, osób w kryzysie zdrowia psychicznego oraz osób w bezdomności;
- określenie celu horyzontalnego obejmującego wsparcie wszystkich mieszkańców i mieszkanek Gdańska;
- wypracowanie narzędzi weryfikujących możliwość funkcjonowania w środowisku osób wymagających wsparcia;
- określenie systemu monitorowania realizacji oraz oceny skuteczności i efektywności Planu.
„Gdański Plan Deinstytucjonalizacji Usług Społecznych do 2030 roku” składa się z:
- części diagnostycznej, która stanowi m.in. analizę zasobów środowiskowych wraz z ukazaniem ich potencjału;
- części programowej, w której wskazano zakładane działania, wskaźniki i czas ich realizacji, wykonawców, kierunki interwencji oraz analizę kosztów.
W Planie założono zapewnienie warunków do zwiększania i wzmacniania działań już istniejących oraz tworzenie i rozwój nowych usług, które będą sprzyjały procesowi odchodzenia od opieki instytucjonalnej na rzecz usług świadczonych w środowisku, w perspektywie do 2030 roku. Pozwoli to osiągnąć jak najwyższy poziom niezależnego życia i zabezpieczenia społecznego Gdańszczanek i Gdańszczan.
Jeszcze bliżej mieszkanek i mieszkańców
Plan jest gwarancją szerszego i bardziej dostępnego wsparcia dla mieszkańców Gdańska. To:
- zwiększenie dostępności usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami;
- więcej pracowników socjalnych oraz praca z wykorzystaniem zbudowanych kręgów wsparcia wokół osób potrzebujących, także więcej działań wolontariuszy;
- więcej usług i miejsc dostępnych w okolicy zamieszkania, w idei godności i możliwej samodzielności każdej osoby;
- więcej szkoleń dla rodzin zastępczych, profesjonalistów pracujących w różnych obszarach, mieszkańców wspierających rodziny potrzebujące;
- kampanie upowszechniające wiedzę o formach wsparcia, jak i o możliwości włączenia się mieszkańców w pomaganie (można np. stworzyć rodzinę zastępczą lub działać jako rodzina wspierająca);
- dążenie do zwiększania liczby mieszkań dla najbardziej wrażliwych i trudnych grup: usamodzielniających się wychowanków pieczy zastępczej, osób w bezdomności, osób z niepełnosprawnością.
Plan wprowadza też nowe rozwiązania, które dotyczą np. diagnozy sytuacji osoby przez pracownika socjalnego, z wykorzystaniem narzędzia weryfikującego możliwość wprowadzenia usług środowiskowych, zapobiegających umieszczeniu w placówkach całodobowych. Dokument zakłada też zmianę standardów funkcjonowania domów pomocy społecznej.
Deinstytucjonalizacja usług społecznych w Gdańsku trwa
Idea deinstytucjonalizacji przyświeca działaniom podejmowanym w mieście od wielu lat. Temu służy m.in. rozwój zasobu mieszkań wspomaganych i treningowych, a więc form pomocy społecznej przygotowujących, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające przede wszystkim do prowadzenia niezależnego życia. Przykładem są mieszkania treningowe przy ul. Kolorowej, w których kompleksową pomoc, szczególnie w kontekście aktywizacji życiowej i społecznej, otrzymują m.in. matki z dziećmi i kobiety w ciąży - wcześniej mieszkanki Domu dla Samotnych Matek z Dziećmi MONARU - MARKOT przy ul. Kochanowskiego. W ubiegłym roku, w związku z procesem deinstytucjonalizacji, placówka zakończyła funkcjonowanie. Innym przykładem jest powstanie Centrum Wsparcia Rodzin przy ul. Pilotów 1. Tam dzieci przebywające w gdańskiej, rodzinnej pieczy zastępczej, ale też ich rodzice zastępczy otrzymują kompleksową, specjalistyczną pomoc. Z szerokiej oferty CWR korzystają też rodziny biologiczne z problemami opiekuńczo-wychowawczymi, z których dzieci mogą zostać umieszczone w gdańskiej pieczy zastępczej. Na zlecenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, Centrum Wsparcia Rodzin Lighthouse prowadzi Caritas Archidiecezji Gdańskiej, w swoim obiekcie. Uruchomione Centrum świadczy usługi w oparciu o pracę wykwalifikowanych specjalistów, zarówno w formie konsultacji i porad indywidualnych, jak i zajęć grupowych oraz spotkań o charakterze rodzinnym. Dzieciom zapewnia m.in. szeroką diagnostykę, terapię psychotraumatologiczną, terapię integracji sensorycznej, trening umiejętności społecznych oraz pomoc logopedyczną, psychologiczną i pedagogiczną. Rodzice zastępczy mogą skorzystać z superwizji, grup wsparcia, szkoleń "szytych na miarę" - dopasowanych do ich potrzeb i problemów, z którymi się mierzą w opiece nad dziećmi - oraz z konsultacji ze specjalistami. Caritas Archidiecezji Gdańskiej prowadzić będzie usługę do 31 października 2028 roku.
Autorzy tekstu:
Marcin Szeląg/biuro prasowe Urzędu Miejskiego w Gdańsku
Sylwia Ressel/Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie
