„Raperzy Historii to właśnie my. Razem śnimy o dawnym Gdańsku sny. Ta historia jest żywa jak ja i ty. Ona łączy nas mocniej niż więzy krwi” – tak brzmi refren jednego z utworów stworzonych w ramach projektu „Raperzy historii”.
„Raperzy historii” to współcześni młodzi ludzie, których warto posłuchać. Nie tylko w kontekście tego, co stworzyli podczas projektu, ale dać im głos na co dzień. Są wrażliwi i wspaniali, choć często bardzo to ukrywają – podkreśliła Izabela Terek-Jopkiewicz, koordynatorka projektu.
Inicjatywa Gdańskiego Archipelagu Kultury we współpracy z Archiwum Państwowym i Biblioteką PAN jest próbą połączenia edukacji historycznej z kulturą hip-hopu. Uczestnicy – młodzi mieszkańcy Gdańska – pracowali na autentycznych tekstach źródłowych, analizując je i przekładając na współczesny język muzyczny.
Projekt jest dowodem na to, że historia nie musi być martwym zapisem – może stać się żywą opowieścią, bliską młodemu pokoleniu.
Pomysł na stworzenie „Raperów historii” narodził się podczas planowania działań dla młodzieży w ramach programu miasta Edukacja do Kultury Gdańsk w 2023 roku.
Miała to być propozycja alternatywnej nauki historii – takiej która miałaby moc faktycznego angażowania uczniów do nauki, tak, żeby wzbudzić ich zainteresowanie historią. Szkolna edukacja jest trudnym procesem, dlatego zaproponowaliśmy inną formę zgłębiania wiedzy. Wzbudzenie zainteresowania m.in. historycznymi tekstami o Gdańsku, tak, żeby uczniowie z chęcią się w nie wgłębili ze świadomością, że poznanie historii może służyć jakiemuś celowi. W naszym wypadku celem było powstanie współczesnych utworów rapowych. Drugą rzeczą jest to, że byliśmy bardzo ciekawi jak zabrzmią historyczne teksty przełożone na współczesny język. Jak je odczytają młodzi Gdańszczanie i jak zabrzmią w XXI wieku – wyjaśniła Izabela Terek-Jopkiewicz.
Jubileuszowa edycja. Znamy datę 20. All About Freedom Festival
Od archiwum do studia nagraniowego
Podczas warsztatów młodzież mierzyła się z dawnymi tekstami opisującymi Gdańsk. Ich zadaniem było nie tylko zrozumienie kontekstu historycznego, ale też nadanie mu nowej formy – rytmicznej, osobistej i emocjonalnej.
– Zależało nam, żeby dotrzeć do naprawdę najstarszych zapisków o Gdańsku. W tym celu udaliśmy się do Biblioteki PAN oraz Archiwum Państwowego, skąd uzyskaliśmy dostęp zarówno do oryginałów, jak i skanów wybranych przez nas fragmentów. Zależało nam też na pozyskaniu tłumaczeń, gdyż większość najstarszych zapisów była w łacinie i w staroniemieckim – poinformowała koordynatorka.
Projekt zakładał analizę materiałów, pisanie tekstów, pracę nad flow oraz przygotowanie do nagrań studyjnych.
– Wszystko odbyło się w wielkim tempie, gdyż braliśmy pod uwagę możliwości czasowe szkół. Pierwsze spotkanie były to warsztaty z wybitnym historykiem źródłoznawcą, kodykologiem późnego średniowiecza Marcinem Grulkowskim, który potrafi odkodować zapisy w starogermańskim i łacinie. Przygotował on fragmenty tekstów, które wspólnie analizowaliśmy. Warsztaty odbywały się w Archiwum Państwowym w Gdańsku. Specjalne podziękowania dla Anny Belki i Tomasza Kukowskiego, którzy zajęli się organizacją tego spotkania i kibicowali całemu przebiegowi projektu. Drugie spotkanie to dalsza praca z tekstami. Tym razem uczestnicy pod kierunkiem rapera Adama Tersy mieli wydobyć esencję z historii omawianych na pierwszym spotkaniu i przerobić je na teksty, które można rapować. I już na drugim oraz trzecim spotkaniu były próby rapowania na podkładzie muzycznym. Ostatnie spotkanie to nagrania gotowych utworów w Studiu GAK – zrelacjonowała Izabela Terek-Jopkiewicz.
Efektem pracy uczestników są dwa utwory rapowe dostępne do odsłuchu online. Każdy z nich jest autorską interpretacją historii, opowiedzianą przez młodych mieszkańców Gdańska.
Analiza przypominała trochę pracę naukowca i poszukiwacza. Fajnie było wcielić się w te role, ale wymagały one od uczestników skupienia. Pisanie – moment najważniejszy i też najtrudniejszy, bo trzeba było dawne historie przełożyć na język współczesny, a dodatkowo na taki, którym da się rapować. Początkowo zakładaliśmy, że będziemy rapować oryginalne frazy ze starych tekstów. Jednak okazało się to zbyt wymagające i potrzebowalibyśmy na to więcej czasu. Myślę jednak, że powstały naprawdę świetne teksty. Jestem pod wrażeniem możliwości twórczych naszych licealistów. Nie uczestniczyliby jednak w projekcie, gdyby nie panie nauczycielki: Daria Polanowska z XIX LO i Marta Blacha z X LO. Nagrania były ekscytujące i pełne emocji. To było zwieńczenie ich pracy i przyniosło im najwięcej fanu – dodała koordynatorka.
Dwa finałowe utwory są kompilacją tematów, które zwróciły uwagę uczestników, gdy czytali historyczne teksty. Jak zaznaczyła koordynatorka, wszystkie dotyczą życia codziennego Gdańszczan w czasach od XII do XVI wieku.
– Ciekawie jest dowiedzieć się co zwróciło uwagę współczesnej młodzieży w historii naszego miasta. Zapraszamy do wysłuchania płyty. Pojawiła się dzięki Piotrowi Mańczakowi i Karolowi Konopowi – dodała Izabela Terek-Jopkiewicz.
Weź rodzinę na tańce. Do Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego!
Lokalna edukacja, która angażuje
„Raperzy historii” udowadniają, że można skutecznie łączyć przeszłość z teraźniejszością, tworząc przestrzeń do dialogu między pokoleniami.
Projekt okazał się na tyle ciekawy zarówno dla szkół biorących udział, jak i dla organizatorów oraz partnerów, że planowana jest jego kolejna edycja w 2027 roku.
Ta płyta to coś więcej niż muzyka. To opowieść o mieście opowiedziana językiem emocji, wrażliwości i młodej energii. „Raperzy historii” pokazują, że historia może żyć poza podręcznikami – w bitach, wersach i osobistych interpretacjach. To dialog między tym, co było, a tym, co jest teraz – podkreślili twórcy projektu.
Realizacja „Raperów historii” była możliwa dzięki współpracy z Archiwum Państwowym w Gdańsku i Biblioteką PAN w Gdańsku. Dostęp do archiwalnych materiałów oraz wsparcie merytoryczne odegrały kluczową rolę w przebiegu projektu.
Z Biblioteki PAN, dzięki zaangażowaniu pani Ewy Matczuk i Zofii Tylewskiej-Ostrowskiej, pozyskano dzieło Jana Długosza „Historiae Polonicae” oraz rękopis z Biblioteki Jagiellońskiej („kodeks Rozrażewskiego”). Z Archiwum Państwowego wykorzystano następujące materiały: „Hieronymus Münzer o pobycie w Lizbonie w dniu 31 listopada 1495 r.”, „Wydarzenia w Gdańsku po Wielkiej Wojnie według kroniki Bernta Stegmana”, „Niebezpieczeństwa kupców gdańskich na drogach (sprawa Grzegorza Materny)”, „Podróż Arnolda von Holten do Hiszpanii 1606–1608”, „Spór Gdańska z królem Polski 1568” oraz „Aresztowanie statków kupców gdańskich Lorencza van Russen i Hannusa Backera w 1393 roku w relacji duńskiej i pruskiej”.
Producentem utworów jest Adam Tersa. Muzykę skomponował Maksym Wiedemann. Teksty oraz wokal zostały przygotowane przez Adama Tersę oraz młodzież z X i XIX Liceum Ogólnokształcącego w Gdańsku. W skład zespołu młodych artystów wchodzą: ADHem, Bilbo beatz, Casanova, DJ Kartuzy, DJ Kiwi, Domino, Dżulson GD, Freaky Wiki, Goatsia, hashtag Rudy, king, Krupson, Labret, Lil mamacita, Mart, Shimix, Szmati GD, Tili Boom, Viśnia oraz Wkurzony Szopen.
Projekt koordynowały Izabela Terek-Jopkiewicz oraz Marika Knapp.
