Na zdjęciu wszyscy sygnatariusze Deklaracji Mariupolskiej
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
Ukarać winnych zbrodni
Podpisanie Deklaracji Mariupolskiej poprzedziło otwarcie w Muzeum II Wojny Światowej wystawy „Mariupol – droga pamięci i marzeń”, której kuratorem jest ukraiński artysta Vlad Troitsky. Ekspozycja jest częścią inicjatywy Mariupol Justice – międzynarodowego projektu na rzecz dokumentowania zbrodni wojennych i dochodzenia sprawiedliwości.
Wystawa opowiada historię 86 dni oblężenia ukraińskiego miasta nad Morzem Azowskim, w obwodzie donieckim, przez wojska rosyjskie oraz dramat jego mieszkańców. Mariupol skapitulował w maju 2022 r. i od tego czasu jest okupowany przez Rosję.
- Rosjanie robią tam już swoje. Ten teatr, który widzimy w tej instalacji, z którego zdjęcia z napisem “Dzieci” obiegły cały świat, dzisiaj przez Rosjan jest już odbudowany i w nim odbywają się przedstawienia. Rosjanie chcą nam pokazać i całemu światu, że w Mariupolu toczy się normalne życie - mówiła Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska.
Hołd walczącej Ukrainie. Na Skwerze Bohaterskiego Mariupola zapłonęły znicze
Zastrzegła, że życie tam nigdy będzie jednak normalne, dopóki nie zostaną rozliczone zbrodnie rosyjskie dokonane w tym mieście. Na wystawie „Mariupol – droga pamięci i marzeń” znajduje się m.in. 12 500 równo ułożonych kamyków, które symbolizują zweryfikowane zwłoki zabitych mieszkańców Mariupola. Chaotycznie rozsypane kamyki to zaś ofiary do dziś nieustalone, które szacuje się na liczbę od 100 000 do 200 000.
- Dopóki za śmierć, za tego konkretnego człowieka, ktoś nie poniesie odpowiedzialności, nie powinniśmy przestać mówić i myśleć o tym, jak zło działa - podkreśliła prezydent Gdańska.
Mariupol i Ukraina się odrodzą
Podkreśliła, że oprócz działań militarnych trwa wciąż “potworna wojna informacyjna, wojna informacyjna Rosji”, a my jako "Gdańszczanie, Polacy i Europejczycy nie możemy na to pozwolić".
- Bo wiemy doskonale, jakie mogą być konsekwencje, kiedy zło zwycięży. Dlatego cieszę się bardzo z obecności tak wielu samorządowców, którzy podpisali Deklarację Mariupolską, bo my musimy dzisiaj bardzo głośno mówić, że choć Rosjanie dzisiaj tam są, to my się nie zgadzamy na taki porządek świata. To nie jest porządek świata, o który walczyli obrońcy Westerplatte, tutaj w Gdańsku, w 1939 roku. Nie zgadzamy się na taki porządek świata, w którym silniejszy zabiera ziemię innemu niepodległemu państwu. I wierzę, że takim wyrazem jest podpisanie Deklaracji Mariupolskiej dotyczącej między innymi odbudowy tego miasta, ale także jego powrotu w granice niepodległej demokratycznej Ukrainy - zaznaczyła Aleksandra Dulkiewicz.
Dodała, że Gdańsk po II wojnie światowej powstał niemal jak Feniks z popiołów. - Tak samo wierzymy, że i Mariupol i inne miasta się odbudują - mówiła.
Deklarację Mariupolską parafuje prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
- Dlatego dziękuję Państwu za obecność dzisiaj tutaj 24 lutego, w czwartą rocznicę pełnoskalowej agresji rosyjskiej, ale też w 12. rocznicę napaści rosyjskiej na różne części Ukrainy, w tym między innymi aneksję Krymu. Bądźmy razem, poznawajmy się wzajemnie i nie dajmy się zwieść ruskiej dezinformacji і propagandzie. Слава Україні! - zakończyła swoje przemówienie prezydent Gdańska.
Na kościach zmarłych budują teatry
O tragedii swojego narodu mówił Vadym Boichenko, mer Mariupola, szef Mariupolskiej Administracji Wojskowej.
- Dzisiaj jest bardzo szczególny dzień. To jest czwarta rocznica pełnoskalowej wojny, odkąd Rosja wtargnęła na Ukrainę. Strasznej tragedii, która wdarła się w nasze życie, która opanowała nasz kraj. Zaczęło się od nalotów, bomb i wybuchów. Taka tragedia przyszła najpierw do Mariupola i później do całej Ukrainy. Gdańsk był pierwszym miastem, który spotkał się z II wojną światową, tak jak Mariupol był pierwszym miastem, który spotkał się z rozpoczęciem tej tragicznej, strasznej wojny - mówił gość z Ukrainy.
Podpis pod Deklaracją Mariupolską składa Vadym Boichenko, mer Mariupola, szef Mariupolskiej Administracji Wojskowej
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
Podkreślił, że to władze Gdańska jako pierwsze wyciągnęły pomocną dłoń do Mariupola.
- Tak, jak w Gdańsku, mieście wolności, narodziła się Solidarność, tak też tutaj rodzi się nowy ruch powołany do przywrócenia sprawiedliwości za to, co się wydarzyło w Mariupolu. Chcemy pociągnąć do odpowiedzialności Rosjan za to, co zrobili. Należy ustalić ile osób zginęło. Oni budują na kościach zmarłych teatry. Chcemy walczyć o tę prawdę z wami tutaj. Chcemy, żeby pamięć była przywrócona. I będzie to na pewno możliwe dzięki naszym godnym obrońcom, którzy 86 dni trzymali obronę naszego miasta. Chwała obrońcom Mariupola. Chwała obrońcom Gdańska. Chwała Polsce. Chwała Ukrainie! - powiedział Vadym Boichenko.
Jak odbudować Ukrainę?
Po podpisaniu Deklaracji Mariupolskiej w MIIWŚ odbył się międzynarodowe forum „Odbudowa i sprawiedliwość dla Ukrainy – odpowiedzialność Europy za kształt międzynarodowego bezpieczeństwa”.
Seminarium było podzielone na cztery części tematyczne. W jednej z nich - „URC 2026 jako szansa dla procesu odbudowy Ukrainy” - wziął udział Piotr Grzelak, zastępca prezydenta Gdańska ds. zrównoważonego rozwoju i gospodarki. Tytuł tej debaty odnosi się wprost do konferencji Ukraine Recovery Conference 2026, która odbędzie się w czerwcu 2026 r. w Gdańsku. Poświęcona ona będzie roli samorządów, kultury i partnerstw międzynarodowych w procesie odbudowy Ukrainy po zakończeniu wojny.
MIIWŚ. Tak brzmią kołysanki ukraińskich matek po 4 latach wojny
- Mariupol kojarzy mi się ze wspólnotą tworzoną przez mieszkańców, która trwa cały czas. Dzisiejsza konferencja o odbudowie Ukrainy jest też tak naprawdę dyskusją o przebudowie wartości w całej Europie. Dzisiaj to my uczymy się od właśnie lokalnych wspólnot, takich jak Mariupol, w jaki sposób być odpornym, w sensie infrastrukturalnym - ocenił Piotr Grzelak.
O niepokojących danych w perspektywie odbudowy Ukrainy mówił Krzysztof Nieczypor z Ośrodka Studiów Wschodnich.
- Jeszcze przed 2022 rokiem, czyli przed pełnoskalową inwazją, jeśli chodzi o kwestie społeczne i demograficzne, Ukraina była uznawana przez ONZ za kraj najszybciej wyludniający się na na świecie. Po ataku Rosji ponad 6 milionów osób wyjechało z Ukrainy, 5 milionów są przesiedleńcami wewnętrznymi. Ukraiński think-tank policzył, że ich kraj stracił 5,5 miliona osób w wieku produkcyjnym. To prawie 30 procent siły roboczej, którą Ukraina straciła w zakresie przyszłej odbudowy swojego państwa - mówił.
Debata o odbudowie Ukrainy. Od prawej: Piotr Grzelak – zastępca prezydenta Gdańska, Krzysztof Nieczypor – Ośrodek Studiów Wschodnich, Oleksandr Marchenko – zastępca burmistrza Bachmutu, Vadym Boichenko – mer Mariupola, szef Mariupolskiej Administracji Wojskowej, moderatorka Iryna Prokofieva - dziennikarka i prezenterka telewizyjna
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
Ekspert z OSW podał też wyniki badań opinii społecznych przeprowadzonych właśnie wśród ukraińskich uchodźców, którzy opuścili swoją ojczyznę po lutym 2022 roku.
- W listopadzie 2022 roku aż 74 procent deklarowało, że wróci do kraju, chcąc brać udział w odbudowie państwa. W styczniu 2024 roku ten odsetek zmniejszył się do 52 proc. A pod koniec 2025 roku osób deklarujących powrót do Ukrainy było już tylko 31 procent. Ale to nie tylko kwestie demograficzne. Istotna grupa, którą należy wskazać również jako pewien pewne wyzwanie, to osoby, które biorą udział w działaniach wojennych. Już teraz liczba weteranów, biorąc pod uwagę osoby, które teraz są, służą w siłach zbrojnych Ukrainy oraz te, które służyły w wojnie na Donbasie po 2014 roku, osiągnęła poziom półtora miliona - powiedział Krzysztof Nieczypor.
Ministerstwo Zdrowia Ukrainy przewiduje, że ponad 15 milionów Ukraińców będzie potrzebowało wsparcia psychologicznego w związku z przeżyciami traumatycznymi okresu wojny, a ok. 3-4 miliony z nich będzie potrzebowało wsparcia farmakologicznego. Według raportu WHO w Ukrainie na 100 000 mieszkańców przypada zaledwie jeden psycholog. Dla porównania, w Polsce to jest 9 psychologów, w USA 34, a we Francji 48.
- To są wszystko liczby, które niezbyt optymistycznie nastawiają do procesu udziału kapitału ludzkiego w procesie odbudowy - ocenił przedstawiciel Ośrodka Studiów Wschodnich.
Piotr Grzelak zwrócił uwagę, że wielu Ukraińców zdobywa dzisiaj doświadczenia życiowe w Unii Europejskiej. - I też potrafi funkcjonować w tym świecie. I to, moim zdaniem, jest ogromna przewaga dla Ukrainy. O ile oczywiście uda się zbudować taką atrakcyjność, żeby te osoby powróciły po wojnie do ojczyzny - zaznaczył.
Światowa Konferencja Odbudowy Ukrainy w Gdańsku
- Szczególna rola w tym kobiet. Bo większość diaspory ukraińskiej to właśnie kobiety. Na przykład, w Gdańsku budują swoją niezależność ekonomiczną, pracując w naszych biurowcach i różnych usługach. I mogą one swoje doświadczenia przenieść na grunt ukraiński. Kluczem jest to, aby w procesie odbudowy Ukrainy, stworzyć podobne warunki, jakie te osoby mają w Polsce. Mówię o zasadach państwa prawa, decentralizacji państwa, o Ukrainie transparentnej i samorządnej, która w sposób efektywny wydaje środki przedakcesyjne do Unii Europejskiej, bo takie też się pojawią - mówił zastępca prezydenta Gdańska.
TREŚĆ DEKLARACJI MARIUPOLSKIEJ PODPISANEJ 24.02.2026. W MUZEUM II WOJNY ŚWIATOWEJ:
Preambuła
Biorąc pod uwagę niszczycielskie skutki nielegalnej, niesprowokowanej i niesprawiedliwej pełnoskalowej inwazji wojskowej Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz faktyczne zniszczenie Mariupola, uświadamiając sobie konieczność utrwalenia pamięci o tragicznych wydarzeniach oblężenia miasta i jego konsekwencjach, uznania skali tragedii Mariupola na szczeblu międzynarodowym, z szacunkiem dla pamięci dziesiątek tysięcy zabitych i poszkodowanych.
Uczestnicy niniejszej Deklaracji:Artykuł 1. Uznanie tragedii Mariupola1. Uznają, że zniszczenie Mariupola w okresie od 24 lutego do 20 maja 2022 roku w wyniku wojskowej inwazji Federacji Rosyjskiej stanowi tragiczne wydarzenie o skali światowej, któremu towarzyszyły:
- masowe ofiary wśród ludności cywilnej;
- systematyczne ostrzały przez Federację Rosyjską krytycznej infrastruktury zapewniającej funkcjonowanie życia, w tym szpitali, szpitali położniczych, szkół, schronów przeciwlotniczych, magazynów żywności, stacji pomp, kotłowni, wodociągów, linii elektroenergetycznych oraz innych obiektów cywilnych, w szczególności Mariupolskiego Teatru Dramatycznego oraz kompleksu sportowego „Neptun”;
- deportacje oraz przymusowe wywożenie przez Federację Rosyjską mieszkańców, w szczególności dzieci;
- celowe niszczenie przez Federację Rosyjską obiektów infrastruktury cywilnej;
- przywłaszczanie przez Federację Rosyjską mienia wszystkich form własności w drodze bezprawnego zawłaszczenia.
2. Stwierdzają, że działania popełnione przez Federację Rosyjską podczas oblężenia Mariupola oraz ich konsekwencje mogą nosić znamiona zbrodni przeciwko ludzkości oraz zbrodni wojennych, które podlegają dochodzeniu oraz pociągnięciu sprawców do odpowiedzialności zgodnie z prawem międzynarodowym.Artykuł 2. Zachowanie pamięci1. Uczestnicy deklarują swoje poparcie dla inicjatyw, których celem jest:
- dokumentowanie działań Federacji Rosyjskiej oraz ich skutków podczas oblężenia miasta (w tym świadectw naocznych świadków);
- tworzenie odpowiednich rejestrów, baz danych oraz otwartych archiwów cyfrowych;
- tworzenie i rozpowszechnianie badań, artykułów, książek, filmów, materiałów wideo itp. dotyczących okresu oblężenia miasta przez Federację Rosyjską oraz jego skutków.
Artykuł 3. Sprawiedliwość dla poszkodowanych1. Deklaracja wspiera prowadzenie dochodzeń w sprawie zbrodni popełnionych przez Federację Rosyjską w Mariupolu przez międzynarodowe oraz krajowe organy wymiaru sprawiedliwości.2. Uznaje się, że sprawiedliwość oznacza nie tylko ukaranie winnych, lecz także uznanie bólu, przywrócenie godności poszkodowanym oraz zapewnienie im przysługujących praw.3. Sygnatariusze Deklaracji uznają prawo poszkodowanych do sprawiedliwego odszkodowania za szkody wyrządzone przez Federację Rosyjską oraz wspierają realizację tego prawa.
Artykuł 4. Współpraca1. Do międzynarodowej inicjatywy na rzecz uznania tragedii Mariupola mogą dołączyć gminy, inne organizacje i instytucje, środowiska naukowe oraz inicjatywy społeczne.2. Inicjatywa koordynuje:
- wymianę danych i świadectw, dokumentowanie okoliczności i skutków wojskowej inwazji Federacji Rosyjskiej oraz ataku na Mariupol, a także popełnionych przez stronę rosyjską zbrodni wojennych;
- wspieranie dochodzeń oraz pociągnięcia rosyjskich zbrodniarzy wojennych do odpowiedzialności za pośrednictwem mechanizmów międzynarodowych (w tym Międzynarodowego Trybunału Karnego);
- uznanie oraz jednoznaczną kwalifikację działań armii rosyjskiej w Mariupolu jako naruszających prawa i zwyczaje wojenne oraz noszących znamiona zbrodni wojennej, na najwyższym szczeblu – poprzez rezolucje parlamentów, wiodących organizacji humanitarnych, organizacji ochrony praw człowieka oraz jednostek samorządu terytorialnego;
- międzynarodową działalność rzeczniczą na rzecz sprawiedliwości dla poszkodowanych, w tym wspieranie utworzenia międzynarodowego mechanizmu kompensacyjnego za szkody i straty wyrządzone obywatelom Ukrainy w wyniku działań państwa-agresora, w tym mieszkańcom wspólnoty Mariupola.
Artykuł 5. Apel o podjęcie działań
1. Strony zwracają się z apelem do społeczności międzynarodowej oraz organizacji o:
- publiczne uznanie tragedii Mariupola jako wydarzenia wymagającego pamięci, współczucia i sprawiedliwości;
- dołączanie do międzynarodowego formatu współpracy w celu gromadzenia, badania, analizowania oraz upowszechniania prawdy o Mariupolu;
- włączenie Mariupola do wykazu miejsc pamięci ludzkości, w których ludność cywilna stała się ofiarą nielegalnej, niesprowokowanej iniesprawiedliwej pełnoskalowej inwazji wojskowej Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.
Artykuł 6. Przepisy końcowe1. Niniejsza Deklaracja jest wyrazem solidarności ze wszystkimi mieszkańcami miasta Mariupola, którzy ucierpieli w wyniku działań przemocowych Federacji Rosyjskiej podczas oblężenia miasta, wyrazem poparcia dla Narodu Ukrainy w walce o Niepodległość, Wolność i wartości humanistyczne, a także wyrazem solidarności poprzez rozwój szerokiego dialogu między instytucjami ukraińskimi i międzynarodowymi. Dążymy do zjednoczenia wysiłków na rzecz wzajemnej pomocy, prawdy i sprawiedliwości.2. Niniejsza Deklaracja jest postrzegana jako partnerstwo otwarte dla nowych uczestników.
