Planszówka z międzywojnia i list króla. Wystawa nowości w PAN Bibliotece Gdańskiej
Co wyróżnia Plan Buhsego?
Plan Gdańska z lat 1866 - 1869, nazywany Planem Buhsego od nazwiska jego twórcy, znany jest doskonale badaczom historii Gdańska, szczególnie w kontekście dziejów urbanistyki, czy architektury. Plan zamówiony przez nadburmistrza Gdańska Leopolda von Wintera jako narzędzie nowoczesnego zarządzania miastem (choćby po to, by obliczać podatki od nieruchomości) to pierwszy w historii tak precyzyjny plan geodezyjny Gdańska (skala 1:1000), w dodatku głęboko sięgający w jego strukturę.
Do tej pory to wyjątkowe źródło badawcze funkcjonowało w powszechnym obiegu w wersji czarno-białej odbitki. Tymczasem kolorowy, pełniejszy w detale czystorys Planu Buhsego przechowywany jest w Bibliotece Gdańskiej PAN.
Dzięki współpracy Biura Architekta Miasta i BG PAN w ramach projektu Gdańskie Dziedzictwo Kulturowe, przy wsparciu z budżetu Gdańska, czystorys jest teraz dostępny nie tylko w pełnej krasie, ale też powszechnie - w internecie.
Konserwacja fizyczna i cyfrowa
W czwartek, 12 lutego, w Ratuszu Głównego Miasta, obwieszczono koniec trwającego blisko pięć lat przedsięwzięcia konserwacji fizycznej i cyfrowej Planu. Proces zwieńczyła publikacja “Plan sytuacyjny Gdańska. Daniel Buhse 1866 - 1869. Faksymile czystorysu”. Limitowane wydawnictwo obejmuje teczkę z kompletem 18 arkuszy z sekcjami planu w skali 1:1, arkusz z planem scalonym z tychże sekcji i opracowanie zbiorcze poświęcone całemu przedsięwzięciu pt. „Wokół Planu Buhsego”, zawierające artykuły poświęcone procesowi konserwacji, Danielowi Buhse i znaczeniu Planu dla badaczy.
- Sam nie wiedziałem o istnieniu tego czystopisu - przyznał prof. Piotr Lorens, Architekt Miasta Gdańska. - Dzięki pracy zespołu konserwatorów, historyków, kartografów i grafików udało się przywrócić do czytelności 150-letni oryginał i udostępnić go publicznie. Można już z niego korzystać w miejskim serwisie mapowym geogdansk.pl.
Plan Buhsego w serwisie tym można nie tylko przeglądać, ale również “nakładać” go na współczesną zabudowę Gdańska.
GALERIA ZDJĘĆ Z WYDARZENIA
Prof. Lorens dodał, że 300 egzemplarzy limitowanej wersji papierowej Planu trafi w pierwszej kolejności do osób, które wykorzystają go w pracy zawodowej. Na stronie BAM uruchomione zostały zapisy dla chętnych na otrzymanie wydawnictwa. Pierwsze 10 egzemplarzy trafiło do publiczności uczestniczącej w spotkaniu, które dzięki uprzejmości Muzeum Gdańska zorganizowano w Wielkiej Sali Wety. Egzemplarze otrzymali zwycięzcy quizu poświęconego dziełu Daniela Buhsego.
Takiej muzyki słuchał Gdańsk w XVIII wieku. Płyta z trąbką w roli głównej
Badaczka skakała z radości
Dr Anna Walczak, dyrektor Biblioteki Gdańskiej PAN przypomniała, że w ramach projektu konserwację przeszła także oryginalna szafa od początku służąca do przechowywania poszczególnych sekcji czystopisu, a w holu BG eksponowane są kamienne tablice do wykonywania odbitek litograficznych planu: - Jestem przekonana, że czeka nas jeszcze wiele wspólnych projektów z Biurem Architekta Miasta.
- Kiedy dowiedziałam się, że czystopis Planu Buhsego zostanie odrestaurowany, skakałam z radości - powiedziała dr Zofia Maciakowska, badaczka dziejów Gdańska z Instytut Historii PAN. - Jest to niezwykle cenny dokument. Poznałam go już podczas studiów, a wciąż potrafię zobaczyć na nim coś nowego, tyle informacji zawiera. Daniel Buhse jako pierwszy w historii gdańskiej kartografii zdecydował się ująć na planie wszystko, co było widoczne - nie tylko budynki, ale także latarnie, wszystkie drogi i chodniki, drzewa, a nawet krzewy. Są tu też mury obronne Głównego Miasta i mury ogniowe rozdzielające poszczególne posesje oraz zejścia rewizyjne do sieci wodno-kanalizacyjnej. Kolejny, tak szczegółowy plan Gdańska powstał dopiero w 1927 roku.
Wymienione przez dr. Zofię Maciakowską detale widoczne są tylko na egzemplarzu czystopisu. Jego barwność pozwala też zobaczyć strukturę zabudowy - budynki murowane są różowe, drewniane - ciemnoszare. Czystopis zawiera także opisy obiektów użyteczności publicznej, niektóre z nich nie są do dziś rozpoznane, jak np. budynek z opisem Bellevue Bischofsberg oznaczony przez Buhsego na zboczu Biskupiej Górki, powyżej ul. Biskupiej.
Wodoodporne farby Buhsego
Droga do wyciągnięcia z mroków kolorowego czystopisu Planu Buhsego rozpoczęła się w Pracowni Konserwacji Biblioteki Gdańskiej PAN.
- Największym wyzwaniem było dla nas usunięcie poszczególnych sekcji planu z podłoża, do którego były przytwierdzone - mówiła Dominika Słomska-Lasek, która razem z Martą Klott-Żychską i Alicją Krawczyk zajmowała się konserwacją papierowego zabytku. - Zabrudzenia usuwałyśmy najpierw na sucho, a następnie, ponieważ farby zastosowane przez Buhsego są wodoodporne, w kąpielach wodnych. Później przyszedł czas na usuwanie plam i zacieków, odkwaszenie w wodnym roztworze wodorotlenku wapnia i wzmocnienie struktury papieru. Dotychczasowe podłoże czystopisu wykonane było ze sztucznego tworzywa, które go zakwaszało. Nowe, wykonane ze specjalistycznego papieru podłoże jest dla zabytku bezpieczne.
Między czytelnością a wiernością
Zakonserwowane arkusze zeskanowano w wysokiej rozdzielczości i rozpoczął się żmudny proces cyfrowej odnowy czystopisu. Zajął się tym zespół Biura Architekta Miasta pod kierunkiem Jarosława Zulewskiego.
- Nie wszystkie zacieki, zabrudzenia i przetarcia udało się usunąć podczas konserwacji papierowego czystopisu, zrobiliśmy to podczas wielomiesięcznej, manualnej renowacji z wykorzystaniem tabletu graficznego z piórkiem z funkcją czułości nacisku - opowiadał Jarosław Zulewski. - Kiedy połączyliśmy ze sobą zeskanowane arkusze, okazało się, że są między nimi ogromne różnice pod względem tonacji i nasycenia kolorów. Pigment miejscami zanikł lub zmienił się jego kolor, a niektóre zapisy straciły czytelność. Kiedy korygowaliśmy te wszystkie zmiany, cały czas towarzyszył nam dylemat - jak pracować, by dokument był możliwie najbardziej czytelny, nie tracąc jednocześnie na oryginalności.
Zwieńczeniem prac było scalenie wszystkich sekcji w jeden obraz miasta. Połączony plan został skorygowany geometrycznie (papierowy czystorys z czasem się wypaczył, tracąc pod tym względem precyzję) i osadzony w układzie współrzędnych, co umożliwiło jego zestawianie ze współczesnymi mapami w miejskim systemie geogdansk.pl.
Link do pobrania scalonego czystorysu i do publikacji wieńczącej konserwację oraz więcej informacji na temat samego procesu renowacji - na stronie BAM.
