Zesłanie i rozdzielenie rodziny
Władysław Dąbrowski urodził się 6 października 1924 roku w Warszawie. Choć na świat przyszedł w stolicy, jego rodzinnym domem był Nowogródek, dokąd przeprowadził się z rodzicami. Tam spędził okres dzieciństwa.
W 1940 roku, mając zaledwie 16 lat, został wywieziony wraz z matką i młodszym bratem w głąb Związku Radzieckiego, a dokładnie do Kazachstanu. Jak wspominał major, już po przybyciu na miejsce matka zdawała sobie sprawę, jak niepewny jest ich los.
- Jak już tam dojechaliśmy i wyładowali nas w tym kołchozie, mama powiedziała: „Znając historię, to my już chyba nie wrócimy”. Mówiła, że jeśli uda nam się tam jako tako przeżyć, to będzie wielkie osiągnięcie - opowiadał.
Życie na zesłaniu oznaczało ciężką pracę i codzienną walkę o przetrwanie. Rodzina została rozdzielona z ojcem, który wcześniej został internowany na Litwie. Władysław Dąbrowski wspominał, że ponowne spotkanie z nim było możliwe dopiero po wielu latach, już na Bliskim Wschodzie.
Żołnierz generała Andersa
Przełom przyniosło porozumienie Sikorski-Majski i tworzenie polskiej armii pod dowództwem generała Władysława Andersa. Młody Władysław otrzymał wezwanie do stawienia się przed komisją. Miał niespełna 17 lat, gdy rozpoczął się jego wojskowy rozdział życia.
Władysław Dąbrowski trafił do batalionu „S” generała Andersa. Był młody, ale szybko przeszedł intensywne szkolenie wojskowe. Przygotowywano go między innymi do walki wręcz i służby spadochronowej. Wspominał, że szkolenie, które wówczas przeszedł, okazało się przydatne w późniejszych działaniach.
Nasz bohater widywał generała Andersa regularnie, ponieważ sztab znajdował się niedaleko miejsca stacjonowania jego batalionu. Początkowo młodzi żołnierze zwracali się do dowódcy „wujku” - jak wspominał major, tak po prostu przyjęło się wśród nich mówić.
Wspominając kolegów z wojska, Władysław Dąbrowski zwracał uwagę na ich różnorodne pochodzenie. W jego pułku i batalionie służyli między innymi Tatarzy.
W 1942 roku polskie oddziały zostały ewakuowane ze Związku Radzieckiego przez Morze Kaspijskie do Iranu. Dąbrowski znalazł się wśród żołnierzy, którzy wyruszyli na Bliski Wschód. Tam, w Iraku, w Boże Narodzenie 1943 roku, spotkał się z ojcem. Po latach rozłąki rodzina znów była razem, choć wojna wciąż trwała.
Mjr Władysław Dąbrowski z Gdańska odznaczony na Monte Cassino
Wojtek - niedźwiedź, który został kapralem
Jedną z najbardziej niezwykłych postaci, które zapisały się w historii armii Andersa, był niedźwiedź Wojtek. Major Władysław Dąbrowski znał go i dokładnie pamiętał historię, która zaczęła się od małego, bezradnego zwierzęcia.
- Dowiedzieliśmy się, że panie opiekujące się dziećmi kupiły od pewnego Persa, górala z tamtych stron, małego niedźwiadka. Kupiły go za grosze. Był jeszcze tak malutki, że trzeba go było karmić butelką. Ledwo chodził, był właściwie takim maleństwem - wspominał major.
Kobiety, które opiekowały się dziećmi ewakuowanymi ze Związku Radzieckiego, nie mogły zabrać niedźwiadka ze sobą. Trzeba było znaleźć dla niego nowy dom. Pomoc przyszła ze strony polskich żołnierzy.
- Zastanawiano się, co zrobić z niedźwiadkiem, bo panie nie mogły go ze sobą zabrać. Niedaleko stacjonowała kompania transportowa, która miała w przyszłości przewozić ciężką amunicję. Chłopcy z tej kompanii zgodzili się zaopiekować zwierzęciem - opowiadał Dąbrowski.
Wojtek dorastał więc wśród żołnierzy. Szybko stał się kimś więcej niż tylko zwierzęcą maskotką oddziału. Major wspominał, że niedźwiedź szczególnie dobrze czuł się wśród Polaków i był z nimi mocno związany.
- On chyba uważał nas za swoją rodzinę. Po prostu byliśmy dla niego rodziną - mówił.
Wraz z żołnierzami Wojtek miał wyruszyć w dalszą drogę. Na drodze wyrosła jednak przeszkoda.
- Pojawił się problem, ponieważ nie wolno było przewozić zwierząt. Anglicy mieli takie przepisy, że nie można było zabierać ze sobą żadnych zwierząt, nawet ptaków czy gołębi - opowiadał major.
Rozwiązanie okazało się równie nietypowe, co sama historia niedźwiadka. Dowódca, przygotowując listę żołnierzy, którzy mieli podróżować, wpisał na nią także Wojtka.
- Dowódca musiał podać nazwiska i liczbę żołnierzy, którzy będą podróżować. Nie namyślając się długo, wpisał na listę między innymi kaprala Wojtka - wspominał Władysław Dąbrowski.
Dzięki temu mógł podróżować razem z oddziałem i otrzymywać przydziały żywnościowe. Otrzymał stopień kaprala, a jego historia na stałe wpisała się w dzieje armii Andersa.
Monte Cassino, Ankona, Bolonia
Włoski szlak bojowy armii Andersa należał do najtrudniejszych etapów wojny. Polscy żołnierze walczyli między innymi pod Monte Cassino, Ankoną i Bolonią. Major Dąbrowski brał udział w tych walkach. Wspominał nie tylko same bitwy, ale również ogromne zmęczenie i warunki, w jakich musieli walczyć żołnierze.
- Byliśmy tak wycieńczeni. Brak wody, jedzenia, szczególnie wody - opowiadał, wracając pamięcią do wojennych doświadczeń.
Dla majora odznaczenia związane z tamtym okresem mają szczególną wartość. Przypominają o służbie, wysiłku i kolegach, z którymi dzielił wojenny los. Niedawno Władysław Dąbrowski został uhonorowany Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
Pokazując swoje odznaczenia, w tym otrzymany Krzyż Oficerski, podkreślał, że najnowsze wyróżnienie ma dla niego szczególne znaczenie:
- Przyjąłem je niby w swoim imieniu jako ostatni żyjący, ale tak naprawdę w imieniu wszystkich moich kolegów z pułku.
To zdanie dobrze oddaje sposób, w jaki major opowiada o przeszłości. Nawet gdy mówi o własnych przeżyciach, pamięta o tych, którzy byli obok niego - o żołnierzach, z którymi dzielił trud wojennej drogi.
Zapytany, które z odznaczeń wspomina ze szczególnym wzruszeniem, wskazał dwa - Medal Monte Cassino i odznaczenie Sybiraka.
Powrót do normalności
Do Polski Władysław Dąbrowski wrócił 29 lutego 1948 roku. Przypłynął do Gdyni, a następnie przyjechał do Gdańska. W kraju czekała już na niego matka i młodszy brat, którzy wcześniej wrócili z zesłania.
W Gdańsku podjął pracę w Centrali Tekstylnej. Zajmował się administracją, a później finansami i księgowością. Ukończył kurs głównego księgowego z bardzo dobrym wynikiem. W pracy poznał Eleonorę, swoją przyszłą żonę. Pobrali się w 1949 roku i doczekali się czworga dzieci.
Po wojennych doświadczeniach, latach rozłąki i tułaczki przyszła codzienność - praca, rodzina i budowanie życia w mieście, które stało się jego domem.
Jaki jest sekret długiego życia?
102 lata to wiek, który skłania do pytania o receptę na długowieczność. Major zapytany o to, skąd bierze energię, nie szukał skomplikowanych odpowiedzi.
- Chyba przyzwyczajenie, chyba tryb życia. Może gdybym mieszkał w takim mieście jak Warszawa, miałbym inne usposobienie. Ja mieszkałem na Kresach - mówił.
W tych kilku zdaniach wracają wspomnienia miejsc, w których dorastał, i życia, które ukształtowało jego charakter. Nie ma tu gotowej recepty, jest za to osobista refleksja człowieka, który przeżył ponad wiek historii.
„Nigdy więcej wojny”
Spotkanie z okazji 102. urodzin majora Władysława Dąbrowskiego stało się okazją do uhonorowania jego niezwykłego życiorysu oraz podziękowania za świadectwo historii, które przekazuje kolejnym pokoleniom.
Prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz, która odwiedziła jubilata, złożyła mu życzenia i przekazała upominki. Spotkanie było wyrazem pamięci i uznania dla człowieka, którego losy są ważną częścią historii Polski i polskich żołnierzy walczących podczas II wojny światowej.
Zapytany o przesłanie dla młodych ludzi, major odpowiedział: „Nigdy więcej wojny. Nigdy więcej wojny”.
