W II połowie XIX wieku przedmieścia południowe Gdańska poddano intensywnej industrializacji. Wraz z ożywieniem gospodarczym miasta i jego rozwojem przestrzennym, Orunia zaczęła się przeobrażać w dzielnicę robotniczą
mat. Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków
PKM Południe nie jest zagrożona
Podobną ochronę konserwatorską mają już od wielu lat Główne Miasto, Wrzeszcz, Oliwa i Nowy Port.
- Na Oruni i w Starych Szkotach zachował się dość czytelny dawny układ przedmiejsko-wiejski - mówi Marcin Tymiński, rzecznik prasowy Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (PWKZ).
Decyzja o wpisaniu układu urbanistycznego Oruni wraz z reliktami dawnych układów ruralistycznych Oruni i Starych Szkotów oznacza, że wszelkie prace remontowe na tym obszarze muszą być konsultowane z PWKZ.
Czy ochrona konserwatorska tej części miasta wpłynie negatywnie na budowę Pomorskiej Kolei Metropolitalnej Południe?
- Nie, w żadnym stopniu - uspokaja Marcin Tymiński. Tłumaczy, że przebieg przyszłej PKM Południe przez część Oruni i Nowe Szkoty był już wcześniej omawiany z Pomorskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, który zaakceptował proponowaną przez projektantów trasę.
Pomalowany świat. Tropem gdańskich murali
Warto przypomnieć, że w granicach tego obszaru znajdują się miejsca i obiekty, już wcześniej wpisane do rejestru zabytków.
Są to:
- Kanał Raduni
- zespół dworsko-parkowy (tj. Park Oruński im. Emilii Hoene wraz z dworem)
- dom właściciela Drukarni Gdańskiej
- kościół parafialny p.w. św. Jana Bosco
- zespół domu podmiejskiego z kuźnią
- zespół kościoła parafialnego p.w. św. Ignacego Loyoli
- szaniec jezuicki
Jak konserwator zabytków uzasadnia swoją decyzję?
Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków Dariusz Chmielewski podkreśla, że mimo wielu przekształceń na Oruni i w Starych Szkotach, do których doszło tam w ostatnich wiekach, to wciąż w dużym stopniu zachował się historyczny układ przestrzenny.
Integralną częścią układu przestrzennego dawnych przedmieść były formy projektowanej zieleni, z których najokazalszym był i wciąż takim pozostaje Park Oruński — pierwotnie należący do majątku o proweniencji XVI-wiecznej i będący ówcześnie jedyną zalesioną częścią wsi Orunia. Zarówno historyczna zabudowa, jak i komponowana zieleń współtworzą przedmiot analizy umożliwiający wyróżnienie wartości historycznych, artystycznych, naukowych omawianego zabytku
- czytamy w uzasadnieniu decyzji PWKZ.
Remonty gdańskich budynków. 64 wspólnoty dostaną dofinansowanie
Wśród średniowiecznych, dobrze zachowanych elementów układu przestrzennego przedmieść jest również dawny trakt handlowy — obecnie Trakt św. Wojciecha i Kanał Raduni, które do dzisiejszych czasów stanowią ich główną oś kompozycyjną i komunikacyjną.
Szczęśliwie podczas działań wojennych w 1945 r. układ przestrzenny Oruni wraz z jej zabudową czynszową nie uległ większym zniszczeniom
mat. Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków
Dobrze zachowanymi elementami układu ruralistycznego Oruni są także przebiegi ulic Żuławskiej i Smętnej odchodzące niegdyś od centralnego placu wsi.
Należy zwrócić uwagę, iż w obrębie analizowanego obszaru część historycznej zabudowy, głównie mieszkaniowej jednorodzinnej, uległa, zwłaszcza na przestrzeni ostatnich dekad, niekorzystnym przekształceniom zacierającym jej pierwotny wygląd, a niekiedy
prowadzącym do historycznego pastiszu. Wprowadzona współczesna, ahistoryczna zabudowa (np. Hotel Zatoka przy Trakcie św. Wojciecha 149) niejednokrotnie zaburzyła proporcje zabudowy historycznego obszaru.Ustanowienie prawnej ochrony konserwatorskiej układu przestrzennego opisywanej części przedmieść miasta Gdańska na podstawie wpisu do rejestru zabytków, ma na celu zahamowanie niekontrolowanych przekształceń historycznej skali zabudowy i sylwety przedmieść, ma przyczynić się do nadzoru konserwatorskiego nad nowymi formami zagospodarowania wywiedzionymi z zastanej struktury przestrzennej i respektujących jej historyczny charakter
- głosi uzasadnienie decyzji PWKZ.
Ratusz Oruński oficjalnie otwarty. Serce dzielnicy znów bije przy ul. Gościnnej. WIDEO i ZDJĘCIA
Jednocześnie Dariusz Chmielewski orzekł o wyłączeniu z rejestru zabytków działek przy ulicy Nowiny, która przebiega wzdłuż zachodniej strony Kanału Raduni i wykształciła się jako trakt komunikacyjny pod koniec XIX wieku.
Jak na mapie wygląda obszar wpisany do rejestru zabytków zobaczysz tutaj: Mapa Ogólna (6.35 MB, pdf)
