Robię za eksponat muzealny
Adam Michnik był we wtorek w ECS w iście olimpijskiej formie. Gdy tylko zobaczył Bogdana Lisa i mecenasa Jacka Taylora, podsumował: - Ława oskarżonych w komplecie.
Wielka sala Audytorium ECS była niemal pełna. Przyszli m.in. Bogdan Borusewicz, Krzysztof Pusz, Małgorzata Rybicka, Grzegorz Grzelak, prof. Janusz Rachoń, zastępca prezydenta Gdańska Piotr Grzelak. Goście głównie z Gdańska, Gdyni i Sopotu, ale nie tylko - przyjechał m.in. prof. Robert Traba.
Dla publiczności w ECS była to okazja do uczczenia jubileuszu głównego bohatera spotkania - Adam Michnik w październiku skończył 80 lat. Miał znaczący udział w obaleniu PRL i budowie wolnej Polski, jest bohaterem pokolenia.
Gości powitała Magdalena Mistat, p.o. dyrektora ECS, spotkanie i rozmowę poprowadziła Daria Majewska, prezeska wydawnictwa słowo/obraz terytoria.
Redaktor naczelny “Gazety Wyborczej” promował w ECS książkę “Adam, syn Ozjasza”. To wywiad-rzeka, który przeprowadził z nim Jarosław Kurski, były wicenaczelny gazety, Gdańszczanin.
Kurski mówił, że nie było łatwo namówić Michnika do spisania wspomnień: - Adam wierzgał, zniechęcał mnie, mówił, że wywiady-rzeki nie mają sensu. Ale przekonałem go, mówiąc, że jest to winien Antoniemu Słonimskiemu, Leszkowi Kołakowskiemu, Zbigniewowi Herbertowi, Jerzemu Giedroyciowi, czyli swoim przyjaciołom i mistrzom.
Rzeczywiście w książce Michnik opowiada o wyżej wymienionych, ale też o takich postaciach, jak Jacek Kuroń, Jan Nowak-Jeziorański, Jan Józef Lipski, Czesław Miłosz, Gustaw Herling-Grudziński czy Tadeusz Mazowiecki. - Te postaci go wykuły - wyjaśniał Kurski.
Michnik się śmiał: - Ja w tej książce występuję jedynie jako sprzęt muzealny.
Skąd tytuł książki?
Ważną postacią w książce jest Ozjasz Szechter, czyli ojciec Michnika, przedwojenny ideowy komunista.
Michnik tak mówił w ECS o tacie: - Ojciec z jednej strony rzeczywiście miał przyzwoite komunistyczne papiery sprzed wojny. Ale jak już zobaczył w PRL rządzący bolszewizm, to się odseparował. Odsunął się od czynnej polityki, redagował “Kapitał” Marksa i to był jego udział w dyktaturze. Komuniści śpiewali “Ruszymy z posad bryłę świata”. Oni ją ruszyli, aby wepchnąć świat w piekło.
Michnik dodał, że nie wypiera się swojego pochodzenia, ale zawsze czuł się Polakiem: - Nie jestem synem Żyda, jestem Polakiem żydowskiego pochodzenia. Mój dom był spolonizowany, ojciec nie działał przecież na żydowskiej ulicy. To nas nie obciąża, że mamy żydowskie, niemieckie czy ukraińskie korzenie. Ja nigdy nie zamierzałem się ze swojego pochodzenia tłumaczyć. Ale pisząc listy z więzienia w PRL, władze kazały mi je podpisywać właśnie “Adam, syn Ozjasza”.
Były opozycjonista dodał: - Polacy nie są narodem antysemitów. W 1968 roku się z tym nie godziłem i nie zgadzam się teraz.
Jarosław Kurski tłumaczył dlaczego książka ma taki właśnie tytuł: - To, że Adam się do ojca przyznaje, to przełamanie antysemickiej logiki. Adam mówi: “jest jak jest” i tu się kończy logika antysemickiej nagonki na niego.
Gdańsk zmienił historię
Michnik chwalił Gdańsk: - To jest miasto, które zmieniło historię świata. Gdańsk w sierpniu 1980 obrócił koło historii. To była śmiertelna godzina komunizmu.
Chwalił Lecha Wałęsę: - Nie złamali go, gdy siedział sam w Arłamowie. Kusili go na różne sposoby, ale on się nie dał. To ocaliło Solidarność.
Sześć lat, które spędził w komunistycznym więzieniu w PRL, Michnik podsumował z właściwym sobie dystansem: - Stefan Kisielewski mówił, że dla Adasia więzienie to najlepsze miejsce, bo nie ma tam dziewczyn, nie ma wódki i nie ma telefonu. Ja wychodziłem z więzienia jako ceniony europejski intelektualista. Na wolności w życiu bym nie napisał czterech książek, najwyżej jakieś ulotki. W więziennej bibliotece nie było cenzury: czytałem książkę Kołakowskiego o Spinozie, Prousta, Tomasza Manna, Biblię. Literatura dawała mi siłę.
Wyjaśnił także dlaczego potrafił się dogadać z komunistami przy Okrągłym Stole: - Nie chciałem zemsty i odwetu, nie chciałem poddać się duchowi nienawiści. Uważam, że Jaruzelski i Kiszczak jak na komunistów byli dosyć “wegetariańscy”. Dopuścili do wyborów, uznali ich wynik, uznali, że przegrali i to był fenomen. To się wcześniej nie zdarzyło.
W książce “Adam, syn Ozjasza” znajdziemy opowieści Michnika od czasów Gomułki, przez marzec 1968, KOR, Solidarność, Okrągły Stół, głośny tekst „Wasz prezydent, nasz premier", po aferę Rywina i dalej.
- Możemy się w tej historii przeglądać jak w zwierciadle, bo to jest nasza historia - podsumował Jarosław Kurski.