Profesor Stefan Chwin, jej wychowanek, nazywał ją "Artystką Uniwersytetu". Sama Maria Janion, choć większość życia spędziła w PRL, powtarzała swoim studentom: - Tu, gdzie jesteśmy, jest Europa, tu poziom intelektualny w niczym nie może ustępować uczelniom europejskim. Teraz doczekała się w Gdańsku, z którym była związana kilkadziesiąt lat, swojej ulicy. Oczywiście przy Uniwersytecie.
- To moment tyle wzruszający, co historyczny, ponieważ na trwałe zwiążemy dziedzictwo wielkiej uczonej, osobistości nauki, doktor honoris causa UG, pani profesor Marii Janion z tym miejscem: nie tylko z Uniwersytetem, ale z naszym miastem, które takim dziedzictwem powinno się chwalić i być z niego dumne - powiedział podczas ceremonii rektor Uniwersytetu Gdańskiego prof. Piotr Stepnowski. - Są wśród nas uczniowie pani profesor. Widziałem Małgorzatę Czermińską, Stanisław Rośka, Annę Czekanowicz i Stefana Chwina. Dziękuję Wam i Senatowi UG. Dziękuję także Radzie Miasta za przeforsowanie tej inicjatywy. Niech sylwetka pani profesor i jej dziedzictwo nowoczesnej humanistyki gdańskiej pozostanie z nami jako symbol wolności.
W uroczystym odsłonięciu tabliczki z nazwą nowej ulicy we wtorek, 10 lutego, wzięli udział m. in. marszałek Senatu RP Małgorzata Kidawa-Błońska, wicewojewoda pomorska Anna Olkowska-Jacyno, prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz, jej zastępczyni Monika Chabior, przewodnicząca Rady Miasta Gdańska Agnieszka Owczarczak, a także uczniowie prof. Marii Janion.
Marszałek Senatu RP Małgorzata Kidawa-Błońska podkreśliła odwagę Marii Janion: - Należy docenić ją za to, że mówiła głośno, że bez literatury, bez kultury, nie będziemy mogli rozwijać swojej wyobraźni, nie będziemy mogli dbać o swoją wolność, nie będziemy rozumieli swojej tożsamości, ani nie będziemy mogli poradzić sobie ze swoimi ograniczeniami - mówiła Kidawa - Błońska.
Prezydent Dulkiewicz powiedziała: - Profesor Maria Janion miała odwagę zderzać się z różnymi mitami i zachęcała nas do myślenia. Nie zawsze jest bowiem tak, że jeden sposób myślenia jest dobry i właściwy. Miasto Gdańsk jest takie, jakie jest, także dzięki Pani Profesor i jej wychowankom. Gdańsk dołączył jesienią zeszłego roku do Miast Literatury UNESCO i to także jest dziedzictwo Pani Profesor i jej wychowanków.
Prof. Małgorzata Książek-Czermińska podkreśliła: - Jesteśmy usatysfakcjonowani, że naszej mistrzyni została poświęcona ulica jej imienia. Nazwaliśmy ją mistrzynią, bo była nią rzeczywiście tu, w Gdańsku, choć wiedzieliśmy, że jej twórczość intelektualna i osobowość miała wymiar uniwersalny, wykraczający daleko poza Gdańsk i Polskę, i sięgała aż po humanistykę europejską.
Nową nazwę otrzymał odcinek drogi sąsiadujący z kampusem Uniwersytetu Gdańskiego - od skrzyżowania z ul. Wita Stwosza do alei Grunwaldzkiej. W efekcie adres zmieniły wyłącznie budynki uczelniane, w tym Wydział Nauk Społecznych czy Rektorat UG.
Inicjatywa, by nadać nową nazwę fragmentowi ulicy Bażyńskiego biegnącemu wzdłuż kampusu UG, była związana z chęcią uczczenia jubileuszu i pamięci o prof. Marii Janion - wybitnej naukowczyni, która znacząco wpłynęła na rozwój gdańskiej humanistyki. Pismo w tej sprawie (we wrześniu 2024 r.) do Rektora UG złożyli Krystyna Chwin, prof. Stefan Chwin, Anna Czekanowicz, prof. Małgorzata Książek-Czermińska i prof. Stanisław Rosiek. Inicjatywa uzyskała poparcie Senatu UG. Wniosek ten spotkał się z protestami części radnych Rady Dzielny Oliwa.
"Żyjąc tracimy życie"
Seminaria prof. Janion - te w Gdańsku i te w Warszawie (w Instytucie Badań Literackich PAN) - przeszły do legendy. Była wybitną literaturoznawczynią, autorką dziesiątek książek, w tym “Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś”, “Kobiety i duch inności”, “Gorączka romantyczna” oraz “Żyjąc tracimy życie”. Część z nich ukazała się w gdańskim wydawnictwie słowo/obraz terytoria.
Przyszła na świat w Mońkach, do 1945 r. mieszkała w Wilnie. Widziała okupację niemiecką i sowiecką. Działała w harcerstwie.
W 1951 r. skończyła studia na Uniwersytecie Warszawskim.
W 1957 r. rozpoczęła pracę w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku. Została zwolniona w roku akademickim 1968/1969 na fali represji marcowych. Po utworzeniu Uniwersytetu Gdańskiego w 1970 r. rozpoczęła pracę w Instytucie Filologii Polskiej. Jej doktorantem był Stefan Chwin.
Seminaria w Gdańsku Maria Janion prowadziła do roku akademickiego 1989/1990. Prowadzone na nich dyskusje ukazały się w siedmiu tomach “Transgresji”, publikowanych w latach 1981–1988.
Do 1978 roku była w PZPR, ale została z partii wyrzucona, gdy podpisała akt założycielski pod Towarzystwo Kursów Naukowych, będących częścią Uniwersytetu Latającego. Później poparła Sierpień '80, wierząc w inteligencko-robotniczy sojusz. W stanie wojennym wygłaszała wykłady o romantyzmie w salkach katechetycznych.
Zmarła w 2020 roku w wieku 93 lat.
Klub Kobiet Farenheita
Uroczyste odsłonięcie tabliczki z nową nazwą ulicy odbyło się w przededniu Międzynarodowego Dnia Kobiet i Dziewcząt w Nauce. Wcześniej w Rektoracie UG odbyło się spotkanie Marszałek Senatu RP Małgorzaty Kidawy-Błońskiej z naukowczyniami z Klubu Kobiet Uczelni Fahrenheita, podczas którego rozmawiano m.in. o wzmacnianiu roli kobiet w nauce i działaniach podejmowanych przez klub.
Klub Kobiet Farenheita zrzesza badaczki i pracowniczki trzech uczelni w Gdańsku – Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Politechniki Gdańskiej oraz Uniwersytetu Gdańskiego. Połączyły one siły, by wspólnie działać na rzecz równości, współpracy i wzajemnego wsparcia. Ich celem jest budowanie świadomości wokół kluczowych zagadnień równościowych, wymiana doświadczeń oraz wspieranie kobiet w karierach akademickich i zawodowych.
W czasie spotkania Klubu Kobiet Farenheita prezydent Gdańska powiedziała: - Razem jesteśmy silniejsi. Liczymy na wsparcie gdańskich i pomorskich uczelni przez rząd. My naprawdę jesteśmy silnym ośrodkiem akademickim i chcemy dalej stawiać na naukę. Mamy nadzieję, że ustawa metropolitalna także w tym pomoże. To będzie kropka nad i.
oprac. SŁ
