Gdańsk i Brema kulturalnie, artystycznie. Wczoraj i dziś

W trakcie 50 lat partnerstwa Gdańska i Bremy, to właśnie kultura i sztuka stały się najintensywniejszym obszarem współpracy naszych miast. Choć współpraca kulturalna nie została zamieszczona w pierwszej propozycji tekstu umowy przygotowywanej na polecenie Hansa Koschnicka, to właśnie w Gdańsku dopisano do umowy wymianę kulturalną, co od razu zyskało akceptację strony bremeńskiej. Oto krótki przegląd 50 lat współpracy kulturalnej miast partnerskich.
09.06.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
image00001
Klub ŻAK otrzymał zaproszenie do zaprezentowania gdańskiej sceny jazzowej na festiwalu jazzahead! w ramach obchodów 50-lecia partnerstwa Gdańska i Bremy. Nz. polskie stoisko na festiwalu
materiały prom. Klub Żak

Na początek delegacje oficjalne

W pierwszej dekadzie współpraca kulturalna opierała się na wymianie oficjalnych delegacji związków artystów oraz organizacji wydarzeń kulturalnych w Bremie, takich jak festyn prasy, poświęcony kontaktom z Gdańskiem w sierpniu 1977 roku. Celem wydarzenia była popularyzacja partnerstwa z Gdańskiem w środkach przekazu, poprzez zaproszenie na występy polskich artystów, ówczesnych władz miasta, polskiego ambasadora oraz dziennikarzy.

Pierwsza grupa bremeńskich artystów natomiast, odwiedziła Gdańsk w 1979 roku, a rok później zorganizowano dwie wystawy prezentujące dokonania gdańskich artystów w Bremie i bremeńskich w Gdańsku.

Z czasem mniej formalnie

Dzięki oficjalnym kontaktom między Gdańskiem a Bremą szybko rozwinęły się kontakty nieformalne, które później zaowocowały wspólnymi projektami instytucji kultury jak i samych artystów.

Współpracę podjęły Hochschule für Gestaltende Kunst und Musik z Bremy - dziś Hochschule für Künste oraz Wyższa Szkoła Plastyczna z Gdańska - dziś Akademia Sztuk Pięknych.

Podobne relacje narodziły się też pomiędzy Chórem Katedralnym z Bremy i Cappellą Gedanensis. Doskonałym przykładem zawartych przyjaźni i długotrwałej współpracy miast jest działalności bremeńskiego Teatru 62., którego występy pod kierownictwem Michaela A. Wenza, były stałym punktem bremeńsko-gdańskich programów artystycznych.

Solidarność artystów

Wprowadzenie stanu wojennego w Polsce w 1981 roku utrudniło wymianę kulturalną, a plany współpracy na kolejne lata podszyło niepewnością.

Jednak bremeńscy artyści, jak i inne grupy zawodowe, prowadzili aktywną pomoc humanitarną dla swoich gdańskich kolegów. W wielu instytucjach kultury podczas występów zbierano datki na pomoc humanitarną dla Gdańska. Te działania pogłębiły nasze relacje, dając przykład Gdańszczankom i Gdańszczanom, jak solidaryzować się w pomaganiu w przyszłych latach.

Z kulturą w XXI wiek

W pierwszej dekadzie XXI wieku pojawiły się nowe możliwości finansowania wspólnych projektów dla Gdańska i Bremy. Uruchomiono pomocowe fundusze dla Polski, a następnie programy unijne.
W ostatnich dwóch dekadach współpracy pojawiły się też wspólne polsko-niemieckie źródła finansowania z organizacji pozarządowych, takich jak Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej.
Od 2003 roku Bremer Heimstiftung finansuje również wymianę kulturalną na mniejszą skalę, czyli stypendia dla artystów z wszystkich miast partnerskich Bremy. W 2005 roku powstaje również Polsko-Niemiecka Inicjatywa Kooperacji Kulturalnych e.V. agitPolska, która odegrała istotną rolę w budowaniu relacji w szczególności między młodymi artystami.

Z inicjatywy agitPolska z okazji trzydziestolecia partnerstwa zorganizowano w Bremie warsztaty artystyczne dla młodzieży licealnej z obu miast przy wsparciu Nadbałtyckiego Centrum Kultury. 

Inne instytucje, bez których nie byłoby tak długoletniego partnerstwa to: Polnisches Kulturforum w Bremie, Towarzystwo Niemiecko-Polskie w Bremie, Towarzystwo Niemcy-Polska w Gdańsku oraz Kultur Verband Bremen-Nord.

W 2004 roku w programie kulturalnym związanym z obchodami wejścia Polski do Unii Europejskiej znalazły się elementy bremeńskie, a rok obfitował w wymiany gdańskich i bremeńskich przedstawicieli związków literatów, współpracę Bremer Verband Bildender Künstlerinnen und Künstler z Gdańskim Związkiem Artystów oraz współpracę z Schwankhalle w Bremie, która zaowocowała wspólnym festiwalem jazzowym.

Oprac. na podstawie D. Pick, Europejska droga. Partnerstwo Gdańska i Bremy, ECS 2017, s.102-113.

Polityka kulturalna Gdańska a obchody partnerstwa

Celem gdańskiej polityki kulturalnej w ramach obchodów 50-lecia partnerstwa jest stworzenie programów rezydencyjnych, pogłębienie współpracy z zakresu sztuki współczesnej, zaprezentowanie gdańskich artystów widzom z Bremy oraz stworzenie przestrzeni do prezentacji bremeńskich artystów gdańskiej widowni.

Chcemy, aby nasze domy literatury (Gdańska i Bremy) po modernizacji i przeprowadzeniu się do swoich siedzib, otworzyły nowy rozdział działań wymiany kulturalnej, tym razem również dla kolejnych pokoleń.

Przyjęcie Gdańska do sieci miast kreatywnych UNESCO tuż przed obchodami Złotego Jubileuszu partnerstwa Gdańska i Bremy, zwiastuje nowy wymiar relacji oraz następnych 50 lat zgodnego partnerstwa.

Od bremeńskich instytucji kultury warto uczyć się skutecznego sieciowania między różnymi środowiskami, instytucjami i grupami artystycznymi, aby w przyszłości lepiej się wspierały i uzupełniały - nie rywalizowały. W tym celu odbędzie się wizyta studyjna reprezentantów niemieckich instytucji kultury i stowarzyszeń kulturalnych w wybranych gdańskich instytucjach kultury. Chcemy, aby twórcy i menedżerowie kultury mieli przestrzeń do poznania się, rozmowy, wymiany doświadczeń i ustalenia planów przyszłej współpracy.

W ramach wizyty studyjnej w dniach 22-24 kwietnia, gdański samorząd gościł reprezentantów bremeńskich instytucji kultury i stowarzyszeń artystycznych. Odwiedzili oni GCSW przy ulicy Jaskółczej oraz IKM, spotkali się z pracownikami Domu Literatury i zobaczyli gdańskie malarstwo monumentalne.

Jubileuszowo wokół Domu Literatury

Od 15 do 18 kwietnia przedstawiciele 6 Miast Literatury UNESCO, w tym Bremy, uczestniczyli w wizycie studyjnej w Gdańsku. Goście spotkali się z przedstawicielami lokalnego środowiska literackiego, odbyli wizyty w wybranych instytucjach kultury i uczestniczyli w wydarzeniach w ramach festiwalu Europejski Poeta Wolności.

Podczas październikowego festiwalu zinów w Bremie przy osobnym stoliku wystawowym, zaprezentowane zostaną prace gdańskich twórców, m.in. Dominiki Wróblewskiej (w tym pierwsza edycja Literackiej Mapy Gdańska), Volhi Zarouskayey (w tym pierwsze strony komiksu o gdańskich rzygaczach) oraz prace zrealizowane w ramach Gdańskiej Szkoły Reportażu Komiksowego.

DL mocno liczy także na możliwość przedstawienia efektów warsztatów w ramach Gdańskiej Szkoły Reportażu szerszej publiczności, albo też na organizację rozmów z uczestniczącymi w festiwalu gdańskimi artystkami.

  • Debiutancka książka autorki z Bremy, Gianny Lange, wydana zostanie przez wydawnictwo Marpress. Dom Literatury odpowiedzialny będzie za organizację spotkania autorskiego i wsparcie promocyjne wydarzenia.
  • Pod koniec października, równolegle do festiwalu zinów, w Bremie odbywa się festiwal globale, znany jako festiwal "literatury ponad granicami". W jego ramach, przy wsparciu Domu Literatury, zorganizowane zostanie spotkanie z osobami piszącymi z Gdańska. Szczegóły dotyczące tego wydarzenia są jeszcze ustalane z organizatorami festiwalu.
image00003
Wydarzenie jazzahead! przyciągaja artystów, agentów i bookerów z całego świata. Uważane jest za centralne miejsce spotkań międzynarodowej sceny jazzowej.
materiały prom. Klub Żak

Gdański jazz na jazzahead!

Festiwal Jazz Jantar, Klub Żak i gdańska scena jazzowa gościła kwietniowych na targach jazzahead! w Bremie.

W tym roku silna gdańska reprezentacja wzięła udział w największych targach branżowych w Europie połączonych z festiwalem showcase'owym. Wydarzenie jazzahead! przyciągają artystów, agentów i bookerów z całego świata. Uważane jest za centralne miejsce spotkań międzynarodowej sceny jazzowej.

W dniach 23-25 kwietnia gdańska reprezentacja gościła na targach razem z Instytutem Adama Mickiewicza i Szczecina Jazz na Polskim stoisku.

W ramach wydarzeń towarzyszących - POLISH SHOWCASE – CLUB NIGHT – 24 kwietnia w Kellerei – Bremer Ratskeller Weinhandel, wystąpił zespół Klawo.

ZOBACZ WYSTĘP 

 

Pochodzący z Gdańska sekstet w składzie Konstanty Kostka, Jakub Krzanowski, Tomasz Rafalski, Alicja Sobstyl, Artur Szalsza, Karol Tchórz, łączy brzmienia lat 70. – funk, soul, fusion i psychodelię – z wrażliwością na hip-hop, indie i muzykę elektroniczną.

Gdańską scenę reprezentował również Tomek Chyła, który wystąpił 25 kwietnia podczas wydarzenia niespodzianki - “Tribute to Michał Urbaniak”.

image00049
Jazzhead! towarzyszy wiele wydarzeń dodatkowych, w ramach jednego z nich wystąpił gdański zespół Klawo, podczas kolejnego skrzypek - Tomek Chyła
materiały prom. Klub Żak

Klub ŻAK otrzymał zaproszenie do zaprezentowania naszej sceny jazzowej na festiwalu jazzahead! w ramach obchodów 50-lecia partnerstwa Gdańska i Bremy.

TV

Montaż konstrukcji kładki