Gdańsk czyta, tworzy i inspiruje. Rok Miasta Literatury UNESCO

Gdańsk od 31 października 2025 roku jest członkiem międzynarodowej Sieci Miast Kreatywnych UNESCO i tym samym uzyskał tytuł Miasta Literatury UNESCO. Obecnie na całym świecie są 63 Miasta Literatury UNESCO, między innymi Wilno, Brema, Lwów, Heidelberg, Montevideo czy Melbourne. Gdańsk jest trzecim polskim miastem, po Krakowie i Wrocławiu, które może pochwalić się tym tytułem.

Przez cały ten rok Dom Literatury w Gdańsku proponował czytelnikom i czytelniczkom wydarzenia literackie przy Długiej 35, warsztaty dla najmłodszych, lekturę magazynu internetowego miastoliteratury.com, a do rąk gdańszczan i gdańszczanek trafiły dwie edycje Literackiej Mapy Gdańska, w tym najnowsza, śladami Marii Janion. Czytelnicy i czytelniczki mogli też zapoznać się z nowymi gdańskimi głosami, absolwentami sztuki kreatywnego pisania na Uniwersytecie Gdańskim, w publikacji „Całkowicie różne”, stanowiącej antologię ich tekstów.

 

Wszystkie projekty realizowane przez Dom Literatury w Gdańsku wpisują się w program Gdańsk Miasto Literatury UNESCO, a niektóre z nich w sposób szczególny związane są z członkostwem miasta w Sieci Miast Kreatywnych UNESCO.

Z okazji Światowego Dnia Poezji (21 marca) Dom Literatury w Gdańsku zaprosił do poznania wierszy pisanych w małych językach lub językach mniejszości w ramach projektu Waterwords. Odbiorcy mogli przeczytać wiersz w języku kaszubskim autorstwa Hanny Makurat-Snuzik, tekst ukraiński przygotowany przez Annę Streminską i wiersz walijski autorstwa Hywela Griffithsa. Każdemu z utworów towarzyszy interpretacja muzyczna autorstwa Michała Jacaszka. 

 

 

W maju, w ramach międzynarodowej akcji czytelniczej „Page Against the Machine”, zainicjowanej przez Norwich Miasto Literatury UNESCO, Dom Literatury w Gdańsku zachęcał do chwili cyfrowego detoksu w gdańskich kawiarniach. Czytelnicy mogli na moment odłożyć telefon i oddać się lekturze własnej książki lub wybranej pozycji z podręcznej biblioteczki przygotowanej we współpracy z Gdańskim Funduszem Zakupu Wydawnictw.

 

Przez cały rok 75 młodych osób z 15 Miast Literatury UNESCO rozsianych po 12 krajach i 4 kontynentach uczestniczy w akcji „Talking Cities” zainicjowanej przez Radę Młodzieżową Nottingham Miasta Literatury UNESCO. Młodzi ludzie z Gdańska mają okazję prowadzić

tradycyjną korespondencję z rówieśnikami z całego świata.

 

Jesienią podczas Gdańskich Targów Książki po raz pierwszy program uświetniła obecność gościa honorowego, Lwowa Miasta Literatury UNESCO. W ramach pasma lwowskiego publiczność mogła spotkać się m.in. z Oleną Styazhkiną oraz dowiedzieć się więcej o

inicjatywach realizowanych przez miasto partnerskie Gdańska.

Dzięki programom rezydencji literackich w Gdańsku gościły m.in. rezydentka z Bremy Miasta Literatury UNESCO, Gianna Lange, której książka w polskim przekładzie Ewy Mikulskiej- Frindo ukazała się w wydawnictwie Marpress, oraz pisarka z Barcelony Miasta Literatury

UNESCO, Emma Musol. Twórczy miesiąc w Barcelonie, dzięki partnerstwu ze stolicą Katalonii, spędziła z kolei Magda Danaj.

W międzynarodowym gronie twórczo rozwijać się mogli również uczestnicy Gdańskiej Szkoły Reportażu Graficznego. Wiosną 2026 roku dziesięcioosobowa grupa uczestników pracowała podczas trzech weekendowych warsztatów prowadzonych przez artystów z Gdańska, Bremy i Kijowa: Jeffa Hemmera, Dominikę Wróblewską oraz duet Anyi Ivanenko i Jeny Polosiny. Uczestnicy poznawali techniki opowiadania o rzeczywistości za pomocą obrazu i słowa, tworząc własne reporterskie portrety miasta. Zwieńczeniem projektu była wystawa prezentująca różnorodne spojrzenia na współczesny Gdańsk.

Nie zabrakło również obecności gdańskich autorów i autorek na międzynarodowych wydarzeniach. 25 października podczas festiwalu Globale w Bremie Mieście Literatury UNESCO niemiecka publiczność mogła spotkać się z Dorotą Karaś, Markiem Sterlingowem i Michałem Ślubowskim. Wiosną natomiast gdańska autorka Aleksandra Majdzińska odwiedziła Hiszpanię, gdzie ukazał się przekład jej książki.

 

Podczas festiwalu Europejski Poeta Wolności do Gdańska zaproszono przedstawicieli sześciu Miast Literatury UNESCO: Wilna, Manchesteru, Bremy, Odessy, Jassów i Mediolanu, aby mogli spotkać się z lokalnym środowiskiem literackim oraz bliżej poznać festiwal i przyznawaną w jego ramach nagrodę. Gdańsk zaprezentował również Literacką Mapę Gdańska na międzynarodowym forum podczas spotkania Miast Literatury UNESCO w Tartu.

 

 

Obchody rocznicy są również okazją do świętowania jej razem z Gdańszczankami i Gdańszczanami. Na początku listopada w mediach społecznościowych Gdańska Miasta Literatury UNESCO ruszy jubileuszowy konkurs z nagrodami. Dom Literatury wyda także specjalną edycję puzzli i notesów z urodzinową grafiką, które będzie można nabyć w księgarni „Tajne Komplety” przy Długiej 35 w Gdańsku.

 

Warto dodać, że Dom Literatury ma szeroko zakrojone plany także na przyszły rok. Wśród wydarzeń niewątpliwie największą uwagę przykują obchody stulecia urodzin noblisty Gunthera Grassa oraz planowane otwarcie Domu Literatury przy ul. Sierocej.