Jak podaje
Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska, w miejscu dzisiejszej Złotej Kamieniczki (nazywanej też Domem Steffensów i Domem Speimanna), najpewniej w końcu XV wieku wzniesiono jednopiętrową kamienicę. Jest ona widoczna na obrazie z 1601 r.
Antona Möllera “Grosz czynszowy”.
Pod koniec XVI w. kamienica kilkakrotnie wchodziła w skład pomieszczeń rezydencji króla polskiego Zygmunta III Wazy podczas jego wizyt w mieście.
Kamieniczka jeszcze za życia Johanna Speimanna pełniła funkcję muzeum osobliwości. Była tam kolekcja obrazów, rzeźb, wyrobów rzemiosła artystycznego, minizbrojownia z mediolańskimi zbrojami i biblioteką. Po kamieniczce - muzeum raz w tygodniu oprowadzał gości specjalnie wynajęty do tego celu kustosz.
W 1786 r. właścicielem kamienicy został kupiec Carl Gottlieb Steffens, w rękach tej rodziny pozostawała do 1918 r., następnie przeszła na własność miasta. W 1924 r. Złota Kamieniczka została przebudowana i połączona z sąsiednimi kamienicami nr 40 i 42.
Czytaj także: Malowidła na wysokości 26 metrów - Prawdziwy urok Bazyliki Mariackiej sprzed 500 lat
W latach 1924-1925 kamienica została poddana konserwacji - wymieniono wówczas uszkodzone kamienie, ramy okienne oraz zastąpiono popiersie Regulusa kopią popiersia Katona. W 1938 r. na parter przeniesiono zbiory, głównie przyrodnicze i bursztynu, Państwowego Muzeum Przyrodniczego i Prehistorii, zaginione z końcem II wojny światowej.
Zniszczenia wojenne i odbudowa
Złota Kamienica została zniszczona w 1945 r. Ocalała jednak fasada. Zabytek został odbudowany według projektu Mariana Bajdo, a elementy rzeźbiarskie częściowo wykonał Alfons Łosowski. Przedproże udało się zrekonstruować z użyciem oryginalnych elementów.
Złota Kamieniczka to przykład jednego z najwspanialszych w Gdańsku przykładów architektury manierystycznej
fot. Dominik Paszliński/ gdansk.pl
Od 1952 r. w Złotej Kamieniczce mieści się siedziba Instytutu Morskiego, placówki naukowo-badawczej służącej branży morskiej.
W latach 1999-2001 wykonano renowację fasady Złotej Kamieniczki.
Na czterokondygnacyjnej elewacji dostrzec można m.in. kamienne rzeźby przedstawiające alegorie Wiary, Nadziei, Miłosierdzia oraz cnót Roztropności, Sprawiedliwości, Męstwa oraz Umiarkowania.
Ciekawostką jest fakt, że zamówione we Włoszech i wiezione drogą morską do Gdańska dekoracje rzeźbiarskie fasady Złotej Kamieniczki zatonęły razem ze statkiem. Ich miejsce zajęły ozdoby przeznaczone na tylną elewację
fot. Dominik Paszliński/ gdansk.pl
Fasada przedstawia głowy władców i wodzów, sceny batalistyczne i herby fundatorów. Wśród postaci są m.in. Wawrzyniec Medyceusz, król Zygmunt III Waza, Juda Machabeusz, cesarz Otton III, król Władysław Jagiełło, Fabrycjusz, Solon, Temistokles oraz albański bohater narodowy Gjergj Skanderbeg (Jerzy Kastriota).
Czytaj także: Gdańskie zabytki z dotacją na renowację - z budżetu województwa
Szczyt kamienicy wieńczy posąg Fortuny. Nad wejściem znajdują się napisy w języku łacińskim: ”Cnotę kochaj, to cię uszczęśliwi, zechcesz prześladować, to obali” oraz „Czyń słusznie, nikogo się nie lękaj”.